I #

Melantho, oğlunun öldüğünü ilk kez gördüğünde, ondan iki incir almıştı.

Kömür kovalarının arasına küçük bir sahne kurmuş, bir eli karnında, sırtüstü devrilerek ölüyordu. Yaralanma yeri durmadan değişiyor gibiydi. Dirseğinin üstüne düştüğünde göğsüne kayıyor; dirseği acıdığında karnına dönüyordu. Kan için annesinin en iyi kırmızı yününü ödünç almıştı.

“Bedelini yevmiyenden keserim,” dedi.

“Anne. Ölüyorum.”

“Düğün aynası siparişi için yapıyorsun bunu.”

Başını kaldırdı, sarılı diski altından çekip çıkardı ve gösterisine kaldığı yerden devam etti. Topukları kömür kovalarına çarptı. Güzel yüzünün çevresine siyah bir yağmur yağdı.

Kapıdan biri alkışladı.

Eşikteki kadın, kenarı mor iplikle onarılmış bir yol pelerini giymişti. Geniş omuzlu, tek kaşının üzerinden geçen bir yara izi vardı; bu da ona, zor bir sorunun ortasında kalmış gibi sürekli bir ifade veriyordu. Ardı sıra, Aigale’nin öğle vakti sokağı bembeyaz ve bomboş uzanıyordu. Aklı başında olan herkes içeri girmişti.

“İlk ölümün daha iyiydi,” dedi kadın. “Seyircin olduğunu keşfetmeden önce.”

İas öyle hızlı doğruldu ki Melantho, beklediği ziyaretçinin bu olduğunu anladı.

“Doro,” dedi. “Bu da annem.”

“Görüyorum.”

Birbirlerine hiç benzemiyorlardı. Melantho kısa boylu, kalçaları geniş, şakakları şimdiden ağarmış bir kadındı. Oğluysa, her an ayrılabileceği bir yerde durmaya alışkın birinin uzun bacaklarına sahipti. Yine de kadının cevabı hoşuna gitmişti; tam da bu yüzden ona hemen kuşkuyla yaklaştı.

Doro, festival için deniz yoluyla gelen altı oyuncuyu yönetiyordu. Konaklamaları için kullanılmayan yağ presi, sahneleri içinse limanın üstündeki basamaklar verilmişti. İas son sekiz akşamını onlara oturak taşımakta yardım ederek geçirmişti. En azından böyle söylemişti. Annesi, karanlıkta taşınan oturakları, bitmek bilmeyen oturakları; çoğu insanın ayakta durmayı tercih ettiği bir kasaba için akıl almaz miktarda oturma yerini gözünde canlandırmıştı.

“Ona bir yer teklif ettim,” dedi Doro.

Melantho dizlerinin üstündeki parlatma derisini aldı. Altındaki düğün aynasında tavandan bir parça, ters dönmüş bir çekiç vardı; yüzlerden eser yoktu.

“Onun bir yeri var.”

“Burada işi olduğunu söylüyor. Aynı şey değil.”

“Öyle mi.”

İas yanağındaki kömürü sildi; daha da beter etti. On sekiz yaşında, annesinin en ufak sesini bile taklit edebiliyordu: sıcak bir kabı kaldırmadan önce aldığı nefesi, bir müşterinin zevkini yargılarken çıkardığı küçük şaklamayı. Onu öyle eksiksiz taklit ederdi ki daha ağzını açmadan komşular gülmeye başlardı. Şimdi kendi yüzüne ne şekil vereceğini bilemiyor gibiydi.

“Üçüncü gösteriden sonra yola çıkıyoruz,” dedi Doro. “Bağlantı parçalarımızı onaracak, koroyu öğrenecek, epeyce eşya taşıyacak ve doğru dürüst yemek yiyemeyecek. Son kısmı ona iki kere söyledim.”

“Ücretten de söz edebilirsiniz.”

“Masraflar çıktıktan sonra pay.”

“O zaman çok kötü beslenecek.”

Doro gülümsedi. Melantho bu kadından hoşlanmak istemiyordu.

Odanın karşı tarafında, merdivenlerin altında, eritmesi baş belası parçaları ve annesinden kalma aletleri sakladığı uzun tahta sandık duruyordu. İas ona göz attı. Gevşek kapağın altında biriktirdiği parayı düşünüyordu. Melantho’nun aklındaysa içindeki başka bir şey vardı.

“Düğün siparişini bitireceğim,” dedi. “Simo’nun kulplarını da. Unutmadım.”

“Kışı unuttun.”

“Daha büyük bir kasabada kışı geçiririz.”

“Daha büyük kasabaların da kışı olduğunu unuttun.”

Doro kapı pervazına yaslandı. Belli ki daha önce gidişlere tanık olmuş, herkese aklı başından çıkacak bir an tanımanın değerini öğrenmişti.

Melantho ayağa kalktı. Dizi, alışıldık küçük çıtırtısını çıkardı; üçü de duydu.

“Gördün mü?” dedi. Sözleri daha bitmeden kendinden nefret etmişti.

İas gözlerini yere indirdi.

Dışarıda biri, yük beygirini atölyenin önünden geçirdi. Heybelerinde canlı tavuklar vardı; öfkeli tavuklardan birinin başı gün ışığının içinde geriye doğru yol alıyordu. Melantho bu saçmalığı sonradan da hatırlayacaktı: tanrılar onu bulduğu sabah, çatırdayan bir dizin oğlunu yanında tutmaya yeteceğine inanmıştı.

“Razı olduğumu söylemedim,” dedi.

“Ama gitmek istiyorsun.”

“Evet.”

İşte buydu. Hastalık yoktu, zulüm yoktu; karşısında kendini savunabileceği hiçbir şey. Gitmek istiyordu.

Melantho aynaya döndü. “Önce Simo’nun kulplarını bitir.”

Doro vedalaşmak için iki parmağını kapı pervazına dokundurdu. İas da arkasından çıktı; sesleri alçak ve heyecanlı bir halde sokakta uzaklaştı. Melantho bronzu gerekenden daha sert ovaladı. Eli aynanın altındaki tavan görüntüsünü aydınlattı.

Sıradan bir aynaydı. Yüzlercesini yapmıştı. İyi bir yüzey, karşısında ne varsa onu geri verirdi; yalnızca en ucuz işçilik bozulmayı erdem sayardı. Kadınlar onları gençleştirmediğinden yakınırdı. Erkekler, kendilerine babalarını andırdığını söylenirdi. Melantho da onlara çanak satmayı teklif ederdi.

Oğlunun gün batımından sonra ayna parlatmasına hiç izin vermemişti.

O sabaha dek İas bu kuralı, annesinin tuhaf tasarruf alışkanlıklarından biri olarak kabul etmişti; en iyi kömürü alırken çatıyı yenilemeyi reddetmesi gibi. Melantho bunun gözlere zararlı olduğunu söylemişti. Oğlu yüzünden hiçbir şeyi miras almamıştı ama on sekiz yıl boyunca annesinin açıklamalarını dinlemek, ona tanıdık bir kuşkucu bakış kazandırmıştı.

Sokak sessizleşti. Bir sinek, yağ testisinin ağzında oyalanıyordu. Melantho oğlunun geri dönen ayak seslerini dinledi ama onun yerine bir topacın dönme sesini duydu.

Ses sandığın içinden geliyordu.

Bir süre kımıldamadı. Sonra düğün aynasını yüzü alta gelecek şekilde tezgâha koydu.

Topaç, küçük ve kuru bir uğultuyla dönmeye devam ediyordu; oysa İas daha adını almadan önce, üç kat kumaşın altında hareketsiz yatıyordu.

II #

Kız kardeşi, üstü örtülü bir sepet taşıyan bir adamla geldi.

Myrrine ciddi bir güne hazırlanmıştı; bu da hamama, cenazeye ya da borç para almaya giderken giydiği aynı koyu giysinin temiz bir hâlini bulmuş olduğu anlamına geliyordu. Dört yaş küçük kız kardeşiydi ve kadim bir hayal kırıklığı havası edinmişti. Ardındaki adam zayıf, güneşten yanmış ve yalınayaktı. Kısa kesilmiş başındaki sarmaşık çelengi yana kaymıştı. Ayaklarından biri kanıyordu.

Melantho, onlarla sandık arasına geçti.

“Oğlan nerede?” diye sordu Myrrine.

“Çalışıyor.”

“Nerede?”

“İşinde.”

Adam sepeti yere bıraktı. “Bana Oion derler.”

Kimse onu oturmaya davet etmedi. Bir süre sonra adam yine de oturdu; yaralı ayağını dikkatle yere değdirmedi.

“Uzun bir yol yürümüşsün,” dedi Melantho.

“Çoğunu boşuna. Aynanın bir mezarda olduğunu söylemişlerdi.”

“O hâlde mezarları denemelisin.”

Myrrine sokak kapısını kapattı.

Atölye değişti. Güneş ışığının kare parçası kaybolunca aletler, kendi karanlık suretlerine dönüştü. Sandığın içinden topacın uğultusu geliyordu. Oion başını ona çevirdi; yüzü öylesine açık bir rahatlamayla gevşedi ki Melantho kendini birden zalim hissetti.

“Kız kardeşim sana ne vaat etti?” diye sordu.

“Hiçbir şey,” dedi. “Şafaktan beri beni göndermeye çalışıyor.”

Myrrine sepetin örtüsünü kaldırdı.

İçinde, boyasız keten üzerine serilmiş altı bronz parçası vardı. Kırık kenarları kararmıştı ama yüzeyleri bir kayanın altındaki su kadar berrak ve parlaktı. Bir parçada açık renk üzümlerle yüklü bir dal yansıyordu. Bir diğeri küçük bir sandalyenin ayağını gösteriyordu. Üçüncüsünde, avucu yukarı dönük, parmakları hafifçe kıvrılmış beyaz bir el vardı. Atölyede bu görüntüleri açıklayacak hiçbir şey yoktu.

Melantho bakışlarını elden kaçırdı.

“Ortadaki parça dışında her şeyi bulduk,” dedi Oion.

“Burada ortadaki parça yok.”

“Melantho,” dedi kız kardeşi.

Myrrine, on sekiz yıl boyunca sırrını saklamıştı. Çocuğu yıkamış, süt bulmuş, ona ayakkabı ödünç alan yengecin saçma şarkısını öğretmişti. Melantho, tapınakla hekim arasında, harcamaya kıyamadığı paralarla koştururken, ateşli hastalığında çocuğun başında oturmuştu. Onu şimdi buraya getiren mesele basit bir ihanet değildi. Melantho bunu biliyor, yine de üzgün görünmesini bağışlayamıyordu.

“Rüyalar görmeye başladı,” dedi Myrrine. “Bana geldi.”

“Ne rüyaları?”

“Beyaz bir yüz. Ona bir şeyler sunan adamlar. Yola çıkmadan önce inisiyasyona girmesi gerektiği anlamına geldiğini sanmış.”

“Bana söylemeliydi.”

Yola çıkmasına engel olacağını düşünmüş.

Oion ayağının tabanını inceledi. Sessizliği, söyleyebileceği her şeyden daha incelikliydi.

Melantho sandığın kapağını kaldırdı. Uğultu güçlendi. Bir tel sargısı, annesinin zımbalarını, kuş biçimli kulp için çatlamış bir kalıbı çıkardı. En dipte yelken bezine sarılı bir bohça vardı. Onu tezgâha getirip açtı.

Disk, bir erkeğin açılmış eli büyüklüğündeydi ve her yanı kırıktı. Yanında, tahta topaç kumaşın üstünde dönüyordu. Sivri ucu, dokumaya minicik bir çember açmıştı.

Bronzun yüzeyi boştu.

Kirişleri ya da üzerine eğilmiş yüzleri yansıtmıyordu. Söndürülmüş bir lambadan sonra odada kalan, gözün hâlâ eşyaların yerinde olmasını beklediği rengin aynısını taşıyordu.

Oion ağlamaya başladı.

“Yapma,” dedi Melantho.

Elinin tersiyle ağzını kapattı. Melantho tehditlere, tanrılar adına ileri sürülecek taleplere hazırdı; oysa bu çok daha kötüydü.

Myrrine usulca sordu: “Kimin olduğunu biliyor muydun?”

“Başta hayır.”

“Sonra?”

Melantho yelken bezini topacın üzerine kapattı. Topaç, örtünün altında dönmeye devam etti.

Deniz, paketi bir kış fırtınasında kıyıya vurmuştu. Kocası iki yıldır ölüydü. Çocuğu olmamıştı. Diğerleriyle birlikte enkazdan kereste toplamak için aşağı inmiş, kırık bir dümenin altına sıkışmış sedir ağacından bir sandık bulmuştu. Ağırlığına içerlediğini hatırlıyordu. Sandıkla ilgili sıradan olan son şey buydu.

İçinde oyuncaklar ve kırık disk vardı. Aynada, arkasında duran birini izleyen bir çocuk görünüyordu.

Arkasını döndü. Kimse yoktu.

Yeniden baktığında çocuk kollarını kaldırmıştı.

Bu kadarını anlattı. Sonraki gecelerden söz etmedi: diskin içindeki çocuk titrediği için onu bedeniyle ısıttığından ya da kullanacağına hiç inanmadığı o budalaca, şefkatli sesle görüntüye seslenmeye başladığından bahsetmedi. Boğazına bir ağırlık binmiş gibi uyanıp saçlarına yumruğunu dolamış, orada uyuyan canlı bir çocuk bulduğu sabahı da anlatmadı.

“Deniz, şeyleri zamanlarından koparır,” dedi Myrrine, Oion’a. “Bunu bilirsin.”

“Bilirim.”

Kutunun dışında hangi çağ geçmiş olursa olsun, korkmuş çocuk Melantho onu bulana dek tek bir anının içinde kalmıştı.

“Büyüdü,” dedi. “Yemek yedi. Hastalandı. İçinde bronzdan hiçbir şey yoktu.”

Oion başını salladı, yüzünü silerek. “Tanrı da büyümüş.”

Nihayet biri bunu söylemişti.

Kapalı kapının ötesinde Ias, sokakta bir şeye gülüyordu. Sesi onlara doğru yaklaştı. Melantho kumaşa uzandı, ama kız kardeşi bileğini yakaladı.

“Artık onu bilmezden gelmesini sağlayamazsın.”

“Ona bir sabah daha verebilirim.”

İkisi de kımıldayamadan sürgü kalktı.

Ias, elinde katlanmış yapraklara sarılı bir paket tatlıyla kapıda duruyordu. Melantho’nun gönlünü almak için almıştı. Onun yüzüne, sonra sepete, ardından bronzun içinde duran beyaz ele baktı.

Paket elinden kaydı. Bal ve susam eşikte dağıldı.

“Şu adamlar,” dedi.

III #

Çocuk üst kata çıkmayı reddetti. Annesinin yanına oturmadı. Oion’un karşısındaki alçak tabureye geçti, iki ayağını yere basıp ellerini kavuşturdu. Melantho bu duruşu tanıyordu. Kötü haberleri dinlemeye hazırlanan bir kralı oynarken böyle otururdu.

Oion ona Persephone’nin çocuğunu, Zeus’un onu oturttuğu tahtı ve oyuncaklarla gelen beyaz yüzlü Titanları anlattı. Açık konuştu. Tanrı parçalanmıştı. Athena onun kalbini korumuştu. Başka eller, toplanabilecek ne varsa toplamıştı. Dionysos yaşıyordu ve kasabaları denizin altında bir resife dönüştüğünde de yaşayacaktı.

“Fakat adamlar onu almadan önce gördüğü yüz,” dedi Oion, “yok olmuştu.”

Ias boş parçaya baktı.

“Bir aynada birçok yüz vardır.”

“Bu değil.”

“Öyleyse ben oyum.”

Melantho, “Sen Ias’sın,” dedi.

Oğlu ona bakmadı. “Ona soruyorum.”

Oion duraksadı. Başındaki sarmaşıkların uçları kurumaya başlamıştı.

“Onun gördüğü şey sensin. Onların ne yapacağını henüz anlamadan önce.”

“Bir imge.”

“Evet.”

“Bu daha mı az?”

“Bilmiyorum.”

Bu yanıt Ias’ı yatıştırmış görünüyordu. Her zaman, yetişkinlerin cehaletlerini gizlemek için başvurdukları dolambaçlı yollardansa dürüstçe ifade edilen bir belirsizliği yeğlerdi.

Oion’un açıkladığına göre tanrı, onu aynanın parçalarını aramaya göndermişti. Yeniden bütünlenen Dionysos şekil değiştirebilir, danslara katılabilir, kederi gevşetebilir, ayıkların yaşamlarının daracık odalarını unutmasını sağlayabilirdi. Ama en eski yüzünü geri çağırdığında, onun yerine yüzü ele geçiren eller beliriyordu. Henüz incitilmemiş çocuğa bir kez daha bakmak istiyordu.

“Beni ölü mü istiyor?” diye sordu Ias.

“Hayır.”

“Yaşamamı istiyor mu?”

Oion gözlerini yere indirdi.

Melantho ayağa kalktı. “Metalin sende. Al onu.”

“Metal boş.”

“Öyleyse ona, bulduğunda da boş olduğunu söyle.”

Ias bir kez, neşesizce güldü. “Cevabın bu mu?”

“İyi bir cevap.”

“Söylenmemesi gereken bir başka şey daha.”

Yıllardır, yaşamlarının bir yerinde bir tartışmanın biriktiğini biliyordu. Bunun babasının adı üzerine olacağını sanmıştı. Ölü bir denizci uydurmuş, sonra da ondan söz etmeyi reddetmişti; Ias, kullanışlılığı gördüğünde tanıyacak yaşa gelene dek bu, işe yarar bir birleşim olmuştu.

“Bunların herhangi biri doğru muydu?” diye sordu.

“Fırtına.”

“Denizci?”

“Hayır.”

Başını salladı. Hiçbir öfke, bilgiyi daha sonrası için özel bir yere kaldırarak gösterdiği özen kadar onu incitemezdi.

Myrrine tatlıları toplamaya koyuldu. Birinin üzerindeki kiri seçip bankın üzerine koydu. Elleri hafifçe titriyordu.

“Annen seni koruduğuna inanıyordu.”

“Ben anneme soruyordum.”

Myrrine tatlıyı yere bıraktı.

Bir süre sonra Ias, Oion’a, “Onun yanına gidersem ne olur?” diye sordu.

“Aynanın bütün parçalarının, onu Gece’nin karşıladığı yere götürülmesini istedi. Bir sonraki karanlık ayda. Yani yarın gece.”

“Yarın mı?” dedi Melantho.

“Üç yıldır arıyorum.”

“Demek bize bir gün kalıyor.”

“Herkese bir gün kalıyor.”

Ias parmağını taburenin kenarında gezdirdi. Sekiz yaşındayken oraya küçük bir balık oymuştu. Melantho fark etmemiş gibi yapmıştı, oysa yaptığı her yeni izi fark ederdi. Balık, on bir bin kez amaçsızca dokunuldukça pürüzsüzleşmişti.

“Beni bütün edebilir mi?” diye sordu.

Sözler ona öylesine berrak biçimde ulaştı ki bir an acı hissetmedi.

“Sen bütünsün.”

“Öyleyse ne olduğumu neden sakladın?”

Oion araya girmedi. Myrrine, mahvolmuş tatlıların yanında duruyordu. Dışarıda kasaba, akşam gösterisi için hazırlanmaya başlamıştı. Limandan çekiç sesleri yükseldi; ardından başparmağına çekiç darbesi yemiş birinin yakınması duyuldu. Ias geleceğine söz vermişti. Bir saat öncesine kadar bu, Melantho’nun direnmeye değer gördüğü bir tehlikeydi.

Kendisini, on sekiz yılı bir yabancı uğruna bırakmak isteyip istemediğini sorarken duydu.

Ias öyle bir hızla ayağa kalktı ki tabure devrildi.

“Bunları ne sanıyorsun? Sana borçlu olduğum yıllar mı?”

“Hayır.”

“Durmadan sayıp duruyorsun.”

“Korkuyorum.”

Durdu.

Bir an, alışıldık kavgalarının koruması olmadan birbirlerine baktılar. Gözleri parlıyordu. Melantho kulağının yanında hâlâ duran kömüre dokunmak istedi. Beş yaşında olmasını, otuz yaşında olmasını ya da bambaşka bir yerde bulunmasını istedi; bedeninin gitmeye yetecek, onun da onu kucağına almayı hâlâ hatırlayacak yaşta olduğu bu korkunç yaşın dışında herhangi bir yerde.

“Bilmek istiyorum,” dedi.

Başını salladı. Bu, onay değildi. Tamamen kımıldamadan durmaya dayanamadığında başının yaptığı hareketti.

Myrrine, Gece’ye giden yolu bildiğini söyledi. Tapınağında, daha yakın tanrıların yanıt veremediği dilek sahiplerinin kullandığı, kireçtaşı tepelerin arasından geçen eski bir patika vardı. Şafaktan önce yola çıkacak, parçaları birlikte taşıyacaklardı. Belki Gece, tanrıya ait olanla çocuğa dönüşmüş olanı birbirinden ayırabilirdi.

“Belki de ayıramaz,” dedi Melantho.

“Hayır,” diye karşılık verdi kız kardeşi. “Belki ayıramaz.”

Ias eğilip tabureyi aldı. Onu tam durduğu yere koydu; hâlâ gösterebildiği bir incelikti bu.

Sonra Doro’ya gösteriyi kaçıracağını söylemeye gitti.

Melantho onun karşıya geçişini izledi. Çeşmenin yanında yüzünü yıkamak için durdu. Atölyeden suyu göremiyordu ama suya baktığında omuzlarının gerildiğini gördü.

Sırtını leğene döndü ve gözlerini kapatarak yüzünü sertçe ovaladı.

IV #

Sıradan bir yolculuğa çıkacaklarmış gibi hazırlık yaptılar. Myrrine ekmek, kurutulmuş armut, biraz tuz ve tapınağın nemli duvarı gibi kokan bir battaniye getirdi. Oion ayağındaki sargıyı değiştirdi. Ias giysilerini yedek bir pelerine sarıp düğümü öylesine kötü attı ki Melantho düğümü düzeltmek için uzandı, sonra durdu.

En küçük çekicini, bir parlatma taşını, deriyi, matkabı ve iki yumuşak metal şeridini yanına aldı. Aynanın yedi parçası ayrı ayrı taşınacaktı. Kırıkları gerektiği gibi inceleyene kadar parçaları birleştirmeyi göze almayacaktı.

Bir şeye daha ihtiyacı vardı.

Diğerleri yerleştikten sonra limana indi. Oyuncuların derme çatma sahnesinin çevresine meşaleler dikilmişti. Tahta maskeli bir kadın, boyalı bir kapıyı azarlıyordu. Seyirciler kapı yanıt verdiğinde çığlık çığlığa gülüyordu. Melantho, Doro kapıyı bir kolunun altında taşıyarak çıkana kadar yağ presinin arkasında bekledi.

“O sana söyledi mi?” diye sordu Melantho.

“Bir kısmını.”

“Ona inandın mı?”

Doro sahne eşyasını duvara dayadı. “Bir keresinde, karısı paradan söz edince fok balığına dönüşen bir adamla aynı teknedeydim. İnanmak zor olan kısım değil.”

“Peki zor olan ne?”

“Sonra ne yapacağını bilmek.”

Melantho, bir ipe asılı maskelere baktı. Krallar, yaşlı kadınlar, ağzı kocaman güzel bir kız. En uçta, henüz tamamlanmamış bir yüz asılıydı; şekil verilerek sertleştirilmiş soluk ketenden yapılmıştı.

“Ondan bir maske yapabilir misin?”

Doro onun baktığı yere göz gezdirdi.

“Yapabilirim. Neden?”

“Yolculuk için. Belki tanrıya bakacağı bir şey vermemiz gerekirse diye.”

Bu tam olarak yalan sayılmazdı. Melantho, bir düzenlemenin ana hatlarını görmeye başlamıştı. Oğlunun yüzünden alınmış bir kalıp, gözlerinin ardında parlatılmış metal, içine yerleştirilmiş boş disk. Bir ayna bir zamanlar bir çocuğu içinde tutmuşsa, belki onu yeniden yapmaya ikna edilebilirdi. Melantho’nun yüzeyler hakkında rahiplerin bilmediği şeyler bildiği vardı. Yeterli zamanla, becerikli bir zanaatkâr yalnızca derinliğin bulunduğu yerde uzaklık, yalnızca açı değişikliğinin olduğu yerde hareket varmış gibi gösterebilirdi.

Doro onu inceledi.

“Biliyor mu?”

“Uyuyor.”

“Sorum bu değildi.”

Melantho kesesini ters çevrilmiş bir küpün üzerine koydu. Doro ona dokunmadı.

“Birinin karşısında zaten oturmuştu,” dedi sonunda. “Genç bir prens gerekiyordu. Kıpırdamadan ne kadar uzun süre durabildiğiyle gurur duyuyordu.”

Bir raftan sarılı bir nesne aldı ve açtı. İçindeki yüz, tartışmasız biçimde Ias’ın yüzüydü; ama daha sakindi, canlılığın her an değişen ve Melantho’ya hep bir şeyleri kaçırmış olduğu hissini veren hâllerinden arındırılmıştı. Doro ağzı çok güzel işlemişti. Melantho ondan yeniden hoşlanmamaya başladı.

“Ödünç al,” dedi Doro. “Topluluğa ait.”

Melantho uzandı.

Doro bırakmadı. “Bizi istemesinden utanmasına yol açma.”

“Başka oğlanlar bulursun.”

“Evet.” Kadın maskeyi bıraktı. “İzin verirsen sen de bu oğlana sahip olacaksın.”

Eve dönerken Melantho, Myrrine’nin tapınağının önünden geçti. Burası bir fırınla sandalet tamir eden bir adamın arasında duran alçak bir binaydı. Hiçbir sütun onu özel kılmıyordu. Kapının üzerindeki taşa, başını kuyruğuna doğru çevirmiş ama ona tam olarak ulaşamamış bir yılan oyulmuştu.

Annesi, Myrrine’den önce orada öğretmenlik yapmıştı. Kadınlara elleri açık biçimde oturmalarını söyleyişini, her birinden bir öfkeyi hatırlamasını ve sonra onu hatırlayan kişiyi fark etmesini isteyişini hâlâ duyabiliyordu. Öğreti, karanlıkta ağızdan ağıza aktarılıyordu. Bir kız onu suyun ötesindeki bir evliliğe götürüyor, bir çamaşırcı kadın yanında çalışan başka bir kadına tekrarlıyor, sözler değişirken içe doğru o küçük dönüş varlığını koruyordu.

Melantho bunu Ias’a, henüz bir ilahiyi anlayamayacağı yaşlardan çok önce öğretmişti. Başlangıçta en yakınındaki kişiyi taklit ederdi. Melantho gülerse o da gülerdi; kaval kemiğini çarpıp küfrederse, yaralanmış gibi ağlardı. Rüyalarından, rüyadaki çocuğun kendisi mi yoksa onu tutan kadın mı olduğunu ayırt edemeden uyanırdı.

Yarından söz etmeyi bir oyuna çevirmişti.

“Uyandığında Ias ayaklarını nereye basacak?”

“Yere.”

“Peki bunu şimdi kim biliyor?”

“Ias.”

Sonunda ona gülmüş ve, “Biliyorum, aptal Anne,” demişti.

Öyle mutlu olmuştu ki hakaretin ev halkına özgü bir ayrıcalığa dönüşmesine izin vermişti.

İlk kez, kırılan bir yağ testisi hakkında, ona bilerek yalan söylediğinde, rahatlamaktan ağlamak için kendini üst kata kapatmıştı. İçinde, onun bir şeye inanışını izleyebileceği, oysa bunun yanlış olduğunu kendisinin bildiği küçük bir yer oluşturmuştu. Sonraları, yağın bedelini ödemeleri gerektiğinde, felsefi yaklaşımı biraz azalmıştı.

Yılanın altından geçti ve eve doğru yürümeyi sürdürdü.

Ias uyanıktı. Merdivene oturmuş, yolculuk bohçasını ayaklarının arasına almıştı.

“Bu ne?”

“Bir maske.”

“Benim mi?”

“Tanrı için.”

Elini uzattı. Maskeyi yavaşça ona verdi.

Boş göz deliklerini inceledikten sonra yüzüne geçirdi. Bir anlığına oğlu ortadan kayboldu; yerini Doro’nun yaptığı güzel yabancı aldı. Başını eğdi. Gülümseme değişmedi.

“Daha iyi mi?” diye maskenin ağzından sordu.

“Çıkar.”

Çıkardı.

“Ne yapacaktın?”

“Henüz bilmiyorum.”

Sabah için şimdiden bohçalanmış aletlerine, sonra maskeye baktı. Budala bir oğlan değildi. On sekiz yılını, bundan emin olmasını sağlayarak geçirmişti.

“Onu kandıracaktın.”

“Başarabilirsem.”

“Bakacağı güzel bir şeyle.”

Melantho cevap veremedi.

“Onu böyle yakaladılar,” dedi Ias.

Merdivenin onun alt basamağına oturdu. Evde sönmüş metalin ve hiçbirinin bitirmediği akşam yemeğinin kokusu vardı. Onu yanında tutmak için her şeyi yapabileceğini sanmıştı. Her şeyin ne kadar küçük ve çirkin olabileceğini anlamamıştı.

“İçeri dönmek istemiyorum,” dedi.

Korktuğunu ilk kez itiraf ediyordu.

Reddetme fırsatı bulabileceği kadar yavaşça elini uzatıp kaval kemiğine dayadı.

“Öyleyse başka bir yol buluruz.”

Maskeyi dizlerinin üzerine koydu. Bir süre sonra elini onun elinin üzerine bıraktı.

V #

Şafak sökerken Aigale fırıncıların, köpeklerin ve oradan ayrılanların olmuştu.

Doro çeşmenin yanında bir su tulumuyla bekliyordu. Artık mor giymiyordu; yalnızca kolsuz bir tunik vardı üzerinde ve gece yarısından sonra koskoca bir tiyatroyu toparlamış birinin bitkin gözlerine sahipti. Tulumunu Ias’a verdi.

“Yarın, son gösteriden sonra yola çıkıyoruz.”

“Biliyorum.”

“Bizi kaçırırsan Nysa limanında sor. Oradaki bir halatçıya borcumuz var. Nereye gittiğimizi o bilir.”

Melantho bir kucaklaşma bekledi ve bundan gücenmeye hazırlanmıştı. Ama Doro bunun yerine oğlanın bohçasındaki düğümü inceledi.

“Berbat,” dedi ve düğümü yeniden attı.

Kasaba hâlâ tepesinin gölgesindeyken doğuya doğru yürüdüler. Oion topallıyordu ama Myrrine’in uzattığı bastonu almayı reddediyordu. İlk sırtı aştıklarında, tek kelime etmeden bastonu kabul etti. Aşağıda liman, solgun bir su kıvrımına; birkaç tekne gövdesine; izlemeyecekleri bir oyun için sıra kurmaya başlayan insanların uzaktaki karınca misali hareketlerine küçüldü.

Ias halasıyla önden yürüyordu. Melantho, Oion’la birlikte arkalarından gidiyordu. Parçaların sepeti adamın omzunda asılıydı ve ara sıra içinden yumuşak, müzikal bir nota geliyordu.

“Seninle konuşuyor mu?” diye sordu.

“Bazen.”

“Sesi nasıl?”

Oion düşündü. “Duymayı beklediğin birinin sesi gibi.”

“Bu kullanışlıymış.”

“Her zaman değil.”

Bir dere kenarında durdular. Myrrine, Oion’ın ayağını yıkarken adam acıya, izlemesi rahatsız edici bir nezaketle katlandı. Ias, akıntının taşların üzerinden kırılarak geçtiği bir yerden su taşıdı. Durgun göletten uzak durdu.

“Bundan önce ne iş yapıyordun?” diye sordu Melantho adama.

“Kardeşimin hesaplarını tutuyordum.”

“Tanrı’ya hizmet etmeden önce.”

“Ben de öyle.”

Ona baktı.

“Kardeşim nazikti. Bu, işi daha da kötüleştiriyordu. Stilusun tablete sürtünüşüne dayanamıyordum. Her gün ölçülerce arpa, ölçülerce yağ; olmuş bitmiş şeyler, sanki yazıya geçirilince sona ermişler gibi kaydediliyordu.”

Myrrine’in temiz bezi sarmasını izledi.

“Bir dansa gittim. Dans etmeye niyetim yoktu. Bir kadın davul çalıyordu ve bir noktada, uzun zamandır kendimi düşünmediğimi fark ettim.”

“Ne kadar uzun zamandır?”

“Belki bir şarkı süresi kadar.”

Melantho neredeyse gülümsedi.

“Yetmişti,” dedi. “Kafamın içinde peşimden dolanıp ne kadar berbat olduğumu söyleyen adamdan çok yorulmuştum. Sessiz kalabileceğini bilmiyordum.”

Oğluna doğru baktı. Ona böyle bir yoldaş kazandırmak için uğraşmıştı. Karşılığında yoldaşını yitirdiği için dünyayı aşmış bir adam vardı karşısında.

“Şimdi de tanrının istediklerini yapıyorsun.”

“Genellikle.”

“Bunu bile.”

Oion sepete baktı. “Bir metal parçası aradığımı sanıyordum.”

Myrrine sargıyı bağladı. “İşte.”

Güneşte ayaklarını uzatıp ekmek yediler. Ias, bohçasından en az ezilmiş şekerli çöreği çıkardı. Dört parçaya bölüp kumlu kısımları kimseyi kayırmadan dağıttı. Oion’ın dişi bir çakıl taşına çarpınca güldü ve kısa bir süre için yolculuk katlanılır hâle geldi.

Derenin ötesinde yol, solgun tepelere giriyordu. Zeytin ağaçlarının yerini bodur dikenlikler aldı. Sıcaklık azalsa da ağustos böcekleri susmadı. Öğleden sonra sesleri, bedenlerinden önce gelmeye başladı: çıplak taştan yükselen bir cırcır, ardından bir an sonra taşın üstüne konan böcek.

Myrrine onlara patikadan ayrılmamalarını söyledi.

“Neden?” diye sordu Ias.

“Çünkü patika, şeylerin hangi yönde gerçekleştiğini bilir.”

Tepenin yarığının üzerinde bir kartal kıpırtısızca asılı duruyordu. Havada süzülmüyordu. En küçük tüyü bile kımıldamıyordu. Altından geçtiler; Melantho arkasına dönüp baktığında kartal kanatlarını muazzam bir yavaşlıkla bir kez çırptı ve gözden kayboldu.

Gece’nin ülkesi, sınır taşı olmadan başladı.

Gökyüzü arkalarında aydınlık kalmıştı ama önlerinde yol, onu gizlemeyen bir karanlığa giriyordu. Her çakıl taşı görünüyordu. Yolcuların gölgeleri, onlardan uzaklaşmak yerine bedenlerine doğru uzuyordu; sanki ileride bir yerde, karanlıklarının ödünç alındığı yer bulunuyordu.

Oion durdu.

Başındaki sarmaşık yeniden tazelenmişti.

Sepeti yere indirip keteni araladı. Parçalardan birindeki beyaz el kapanmıştı. Bir başkasında üzümler düşmeden şişip patlıyordu. İnce, kırmızı bir çizgi cilalı yüzey boyunca ilerledi, kırık kenara ulaştı ve orada durdu.

“Biliyor,” dedi Oion.

Ias onun yanında duruyordu. Melantho oğlunun koluna uzandı ama kız kardeşi kolunu yakaladı.

“Bırak baksın.”

En küçük parçada, sandalye ayağının bulunduğu yerde şimdi bir göz vardı.

Ias’a bakmıyordu. Melantho’ya bakıyordu.

Kendisine vurabilecek erkeklerde öfke, kurtaramayacağı insanlarda korku görmüştü. Bu gözde ikisi de vardı; uçsuz bucaksız ve çaresizce iç içe geçmişlerdi. Tanrının son on sekiz yıldır, bir borcun ödenmesini kibarca beklemediğini anladı. Evinin rahat sınırlarının ötesinde bir yerde, bir çocuk bıçaklardan önce hatırladığı son şeyi arıyordu.

Bunu anlamasını sağladığı için ondan nefret etti.

Sonra görüntü yok oldu. Oion sepetin üzerini örttü.

Çok ilerilerden, tepenin içinden bir yerlerden, yerde sürünen dev bir kanadı andıran bir ses geldi.

VI #

Gece’nin evi, eşiği olan bir mağaraydı.

Melantho’yu huzursuz eden eşikti. Bir mağara herhangi bir şeye ait olabilirdi. Köşesi kırık, aşınmış bir taş; buraya insanların testiler taşıyarak geldiğini, anahtar bulmak için yüklerini yere koyduğunu, dökülmüş sütü silip temizlediğini düşündürüyordu. Kendi hayatından bambaşka bir yüceliğe hazırlamıştı kendini. Oysa şimdi, yüceliğin de bir ev halkı olabileceği ürkütücü ihtimaliyle karşı karşıyaydı.

İçeride, yaşlı bir kadın bir tasın yanında oturuyordu.

Saçları siyahtı. Yüzü yaşlıydı. Bu yalın gerçeklerin arasında Melantho’nun hissedebildiği ama göremediği bir çelişki yatıyordu. Kadın süssüz bir giysi giymişti; dizlerinin üzerinde uzun bir asa duruyordu. Arkasında mağara, onu içine alan tepenin çok ötesine uzanıyordu.

Myrrine diz çöktü. Oion sepeti yere indirip yüzüstü kapandı. Ias dimdik duruyordu; küstahlıktan değil, dizlerin ne işe yaradığını unuttuğu için.

Melantho aletlerini yere bıraktı.

“Hanımefendi,” dedi. “Oğlumu getirdim.”

Gece Ias’a baktı.

“Evet.”

Tek bir sözcüktü bu. Melantho, onun tam olarak neyi doğruladığını bilmek için sahip olduğu her şeyi verirdi.

Kayadan ince bir su akıntısı tasa doluyordu. Gece, içinde bir şeyi yıkıyordu: kırık bir tabaktan büyük olmayan, soluk ve kıvrımlı bir nesneyi. Onu, içine düşürecek hiçbir ışık olmadığı hâlde, ışığa kaldırdı.

Bir kabuktu bu.

Melantho, kendisine söylenmeden bildi. Kırdığı her yumurta kabuğu, bu kıvrımı önceden prova etmişti. İç yüzeyinde, beyazdan önce var olmuş ve büsbütün beyaz olmayı kabul etmemiş bir renk vardı.

“İlk yumurtadan mı?” diye sordu Ias.

“Kenarından.”

“Neden yıkıyorsun?”

“Şeyler çöker.”

Bunu zihninde tarttı. Melantho, cevabı kelimesi kelimesine anlamaya çalışmasını sevdi.

Kabuğun oyuk kısmında, bir bedene kıvrılmış bir kanat gördü; ardından iki yöne birden bakıyor gibi duran bir çift göz. Ne erkek ne de dişi, bu biçimi bütünüyle açıklıyordu. Henüz ne olacağına karar vermemiş bir şeyin korkunç cömertliğiyle güzeldi. Arzu duydu; bir şey yaratma arzusu, açlık ve bir çocuğun ilk soluğu da duydu; hepsi kaburgalarının altındaki aynı küçük yeri altüst ediyordu.

Bakışlarını kaçırdı.

“Phanes,” diye fısıldadı Myrrine.

Gece kabuğu yanına koydu. “Olan biten buradan görülebilir. Bunu eve götürebileceğin bir şey sanma.”

Ayna parçalarını düz bir taşın üzerine dizdiler. Melantho, kırıklarının biçimine göre düzenledi. Hasarlı süs eşyalarında, bir arabanın altında ezilmiş bir leğende, bir keresinde de yanmış bir tapınaktan getirilmiş tunç bir elde bu işi yapmıştı. Yedi parça kusurlu bir daire oluşturdu. Ortası karanlık kaldı; dıştaki parçalar aynı odayı farklı açılardan yansıtıyordu.

Bir çocuğun odası. Bir sandalye. Asılı bir örtü. Beyaz el.

“Kim yaptı bunu?” diye sordu.

“Hephaistos,” dedi Gece.

Melantho ellerini çekti. Sonra, bu hareketinden utanıp onları yeniden koydu.

“Metal kırık yerlerde hiçbir şey yitirmemiş.”

“Hayır.”

“Öyleyse birleştirilebilir.”

“Evet.”

“Peki ya çocuk?”

Gece parçaları izliyordu.

“İşte bu yüzden geldin.”

Myrrine dizlerinin üzerinden doğruldu. Yirmi yıldır Gece’ye hizmet ediyordu. Bu, işe yaramaz bir yanıt karşısında sabrını hiç artırmamıştı.

“Hanımefendi, o yüzeyden bir çocuk ayrıldı. Onu besledik. Bizi, sonra da kendisini öğrendi. Burada bunların hiçbir değeri yok mu?”

“On sekiz yıllık değeri var.”

Melantho neredeyse gülecekti. Tanrıça ile bronz ustası aynı yetersiz hesaba varmışlardı.

Gece asasını dizlerinin üzerinde çevirdi. Bir anlığına öyle parlak bir asa oldu ki Melantho kız kardeşinin ellerindeki kemikleri görebildi. Ötesinde, henüz yerden ayrılmamış bir göğün ana hatları yükseldi. Mağaranın derinliklerinde bir yerde, Zaman’ın halkaları Zorunluluk’a karşı sıkılaştı.

“Krallar babalarının soyunu saymadan önce, İlk Doğan bunu ellerime bıraktı,” dedi Gece. “Onu tutamayan şeyin içinden çıkmıştı. Benden sonra Gök hüküm sürdü. Gök’ten sonra Kronos. Zeus, kendinden önce gelenleri kendi bedeninde topladı ve çokluğu yeniden ortaya çıkardı.”

Parıltı çekildi. Asa koyu renkli bir ağaç parçasıydı.

“Bir şeyin başlangıcından ayrılıp başka bir şeye dönüşüp dönüşemeyeceğini soruyorsun. Yanıtın tam ortasında duruyorsun.”

Ias soluk verdi.

Melantho, “Öyleyse geri dönmesi gerekmiyor,” dedi.

“Onu yitiren kişinin bunu kolayca kabullenebileceğini söylemedim.”

Mağaranın içinden soğuk bir hava akımı geçti. Oion, tanıdık bir adımın sesini duymuş bir köpek gibi ona döndü.

Tanrıça kabuğu ters çevirdi.

“Ay bütünüyle karardığında gelecek. Aynayı çınlat. Burada çalışabilirsiniz.”

“Onu koruyacak mısınız?” diye sordu Melantho.

“Benim evimde hiç kimse zorla alınmaz.”

“Peki dışarıda?”

Gece, dört yolcunun gölgelerinin sanki içeri alınmayı bekler gibi durduğu girişe baktı.

“Dışarısı, sürdürmeniz gereken hayatların olduğu yerdir.”

Onlara su, küçük bir ateş ve battaniyeleri için taşın üzerinde bir yer verildi. Bunları hiçbir hizmetkâr getirmedi. Gerektikleri anda ortaya çıkıverdiler; Melantho bunu bir hizmetkârdan daha az iç rahatlatıcı buldu.

Parçaların yanına çömeldi. Ias karşısına çömeldi.

“Ne tutmam gerektiğini söyle,” dedi.

Ve sepet atölyesine girdiğinden beri ilk kez ona söyleyebileceği işe yarar bir şey vardı.

VII #

Aynanın ustası kalay kullanırken eli açık davranmıştı.

Melantho bunu, en küçük parçanın arka yüzünü en ince sivri aletiyle yoklayınca keşfetti. Yüzey önce direndi, sonra parlak bir talaş verdi. Görünüşe göre ilahi işçilik, bir şeyin herhangi bir maddeden yapılmış olmasını engellemiyordu. Melantho bunu rahatlatıcı buldu.

Ön yüzün parlatılması gerekmiyordu. Derisi nerede gezinse görüntüler beliriyordu: küçük sandalyenin altında yuvarlanan bir top, bir giysinin eteği, yukarı uzanan bir çocuğun parmakları. Hiçbiri uzun süre kalmıyordu. Oda, aynayla birlikte kırılmış bir ana aitti ve her parça o odanın bir açısını hatırlıyordu.

Parçaları mekanik olarak birleştirebilir, kenarın üzerinden kıvrılan klipslerle bir arka plakaya tutturabilirdi. Isı gereksizdi, üstelik aynanın yüzünü değiştirebilirdi. Birleşme yerleri görünür kalacaktı ama disk bir arada duracaktı.

Melantho arka plakayı delerken Ias yumuşak şeritleri küçük ateşin üzerinde ısıttı. Oion ağzı açık uyuyordu. Myrrine mağaranın girişini gözlüyordu. Gece gözden kaybolmuştu; yumurta kabuğunu da başka bir kadının bir fincan bırakması gibi leğenin yanında bırakmıştı.

“Her zaman ona mı benziyordum?” diye sordu Ias.

“Kendine benziyordun.”

“Anne.”

Matkabı bıraktı.

“Onu görmemiştim.”

“Bronzdaki çocuğu.”

“Evet. Başlangıçta.”

“Sonra?”

“Bir dişin düştü. Büyüdün. Simo’nun duvarından düşüp burnunu kırdın.”

“Beni o itti.”

“Bana düştüğünü söylemiştin.”

“Duvarın onun tarafındaydım.”

Melantho başını kaldırdı. Ias, bir itirafın yararlılığını yitirdikten sonra da hayatta kaldığını fark eden birinin kısa ve gönülsüz gülümsemesini gösterdi.

“Başka ne var?” diye sordu.

Ona her şeyi anlatabilirdi. İçindeki eğilim buydu: tuhaf kökenini o kadar çok gündelik ayrıntıyla gömmek ki bir daha asla kazıp çıkaramasın. Bunun yerine, kendisini huzursuz eden kısmı seçti.

“İlk çıktığında beni taklit ediyordun. Uykunda bile, ben kıpırdasam sen de kıpırdıyordun. Belki de seni kötü yapmışımdır diye düşünmüştüm.”

“Beni mi yaptın?”

“Biliyorum.”

Şeridi kerpetenle tuttu. Ucu kızardı.

“Ne değişti?”

“Ben başka bir şey istediğimde sen başka şeyler istemeye başladın.”

“Sağlığın elverişsiz bir işareti.”

“Evet.”

Ona yağdanlık olayını anlattı. Ias güldü, sonra sustu.

“Yalnızca bana öğrettiklerini mi yapıyordum?”

“Bazen. Yağdanlıkta öyle değildi.”

“Her şey için soruyorum. Gitmek istemem, pişman olmanı istemem. Konuşmasan bile kafamın içinde seni duyabiliyorum.”

“Ben de annemi duyuyorum.”

“Hiç susuyor mu?”

“Kömürün fiyatı konusunda artık eskisi kadar işe yaramıyor.”

Yine güldü. Melantho arka plakanın üzerine bir şerit yerleştirip deliklerin yerini işaretledi.

“Annem, kendi içlerinde konuşmayı ilk öğrenen kadınların içlerine birinin girdiğini sandıklarını söylerdi. Belki bir ata, belki de eski şeklini geride bırakan yılan. Ağızlarını açmadan birbirlerine yanıt vermeyi öğrettiler. Bir süre sonra hangi sesi kullandıklarını ayırt edebilir oldular.”

“Bu gerçek bir öykü mü?”

“Annemin bana anlattığı öykü. Öğretisi işe yarıyor. İlk kadının adını bilmiyorum.”

Ias şeridin soğumasını izledi.

“Bir şey yaptığımda, seyredenler duymadan önce bir sonraki sözleri duyabiliyorum. Bazen konuşurken, o sözleri söyleyen kişiyi düşünüyorum. Sonra unutuyorum ve her şey yolunda gidiyor.”

Melantho, bunun nasıl bir his olduğunu hiç sormamıştı. Ona para alıp almadığını, üşüyüp üşümediğini, ötekilerin çok içip içmediğini sormuştu. Şimdi dinledi.

“Doro, insanlara ne hissetmelerini istediğimi gösterdiğimi söylüyor. Bırak, hissetsinlermiş. Orada olduğumu kanıtlayıp durmam gerekmiyormuş.”

“Doro çok şey söyler.”

“Evet.”

Soğuyan şeridi yanına koydu ve bir başkasını biçimlendirmeye başladı.

Girişin yanında Myrrine irkilmiş gibi ses çıkardı.

Başlarını çevirdiler. Mağaranın hemen içinde, kucağında uyuyan bir bebek tutan bir kadın duruyordu. Giysileri ıslaktı. Eteğinden sular damlıyordu ama yere tek damla bile düşmüyordu.

“Onunla konuşmayın,” diye fısıldadı Myrrine.

Kadın, onlara bakmadan odayı geçti ve mağaranın daha derin karanlığında gözden kayboldu. Bir süre sonra yaşlı bir atı yularından tutan bir adam, ardından elleri kenetlenmiş iki kız çocuğu geldi. Kızlar sessizce tartışıyordu. Biri ötekine dil çıkarmak için döndüğünde Melantho, boğazındaki koyu renkli deliği gördü.

Ias annesinin bileğine uzandı.

“Ölüler mi?”

Myrrine başını salladı.

“Nereye gidiyorlar?”

“Sormaya. Ya da dinlenmeye. Herkes ne yaptığını bilmiyor.”

Mağara onları, yaşayanlara gösterdiği kayıtsızlıkla içeri alıyordu. Ziyaretçileri kimse saymıyordu. Kimse gömülmeden önce ağızlarına hangi sözlerin konduğunu sormuyordu. Melantho, Myrrine’in bazen ailelere hazırlamakta yardım ettiği ince altın yaprakları, yolcunun provasını yapamayacağı bir yolculuk için verilen özenli talimatları düşündü. Kız kardeşinin işi birdenbire hem gerekli hem de katlanılmaz ölçüde küçük göründü.

“Ben bir yere gider miyim?” diye sordu Ias.

Kimse yeterince çabuk yanıt vermedi.

“Ölürsem,” dedi.

Melantho elini onun elinin altında kıpırdatmadan tuttu.

“Öğrenmek için çok uzun bir zamanın olmasını istiyorum.”

Kucağındaki kadının kollarında uzaklaşan bebeğe baktı; oysa artık görülecek hiçbir şey yoktu.

Ayna hafifçe çınladı. Parçalardan biri taşın üzerinde yer değiştirmiş, komşusuna doğru çekilmişti.

İşlerine döndüler. Melantho deldi, Ias tuttu ve kırılmış oda yavaş yavaş boş merkezinin çevresinde kesintisiz bir biçim kazandı. Son klips kapatıldığında disk beklenmedik ölçüde ağırlaştı.

Ias onu eline aldı.

Yüzü belirdi.

Yüzeyin üzerindeki yüz değil. Daha yuvarlak, yaralanmamış, bir sonraki sunulacak şeyi tam bir güvenle bekleyen bir çocuğun yüzü.

Büyümüş oğlan ağzını açtı. Çocuk gülümsedi.

Sonra Ias çığlık atmaya başladı.

VIII #

Elin döndüğünü görmüştü.

Daha sonra, konuşabilecek hâle geldiğinde onlara böyle söyledi. Bıçaklardan söz etmedi. Kandan söz etmedi. Yalnızca avuç içi aşağı dönen beyaz elden, sunmayı bırakıp kavramaya başlayan elden söz etti.

Melantho aynayı ondan almıştı ama çığlık sürüyordu. İçinde nefes almaya yer yoktu. Oion uyandı ve sendeleyerek onlara doğru geldi. Myrrine, oğlan düşerken onu yakaladı. Dehşet verici bir an boyunca, hiç kırılmadan parçalanıyor gibiydi: kolları ayrı yönlere çırpınıyor, yüzü orada olmayan birine dönüyor, Melantho’nun kolunu kavrayan el ise çok küçük bir çocuğun eline dönüşüyordu.

Adını söylediğinde onu duyurmayı başaramadı.

Oion yanına diz çöktü ve elinin topuğuyla taşa alçak bir ritim vurmaya başladı. Myrrine de ona eşlik etti. Melantho ritmi tanıyordu. Anneleri bunu, korkmuş kadınları içsel karanlıktan geri getirmek için kullanmıştı; ondan önce de başka biri, Aigale’de kimsenin adını bilmediği bir deniz parçasının ötesine taşımıştı.

“Elimin indiği yerde nefes al,” dedi Oion.

Ias başını salladı. Ya da çocuk salladı. Aralarındaki beden artık yaşından emin değil gibiydi.

Melantho da ötekilerle birlikte taşa vurdu. Bir zamanlar bu ritmin bilgi sayılmayacak kadar basit olduğuna inanmıştı. Annelerinin onlara bunu öğretirken elleri ne kadar da gösterişsiz davranmıştı.

Ias, darbelerin arasında yavaş yavaş bir nefes buldu. Sonra bir tane daha. Öğürdü ve yere kustu. Yediği sıradan ekmeği görmek öyle iç rahatlatıcıydı ki Melantho neredeyse gülecekti.

Gece üzerlerinde duruyordu.

“Ayna her iki taraftan da hatırlar,” dedi.

“Bunu bize söyleyebilirdiniz,” diye karşılık verdi Melantho.

“Çınlatmanızı söyledim. Onu aynanın önüne siz koydunuz.”

Sesinde azarlama yoktu; bu da sözlerini daha beter kılıyordu.

Ias, başı Myrrine’in kucağında yatıyordu. Gözleri açıktı. Saçları terden koyulaşmıştı.

“Ona gülümsüyordum,” dedi.

Melantho yanına diz çöktü.

“Aynada. Başka bir çocuk olduğumu sanıyordu. Gülümsedim, o da yaklaştı. Arkalarında onları görebiliyordum.”

“Bunu bilemezdin.”

“Gördüm.”

“Sen bir görüntüydün.”

Ona öyle ani ve yorgun bir nefretle baktı ki Melantho irkildi.

“İşine geldiğinde.”

Melantho topuklarının üzerine oturdu.

Ias gözlerini kapattı. “Gözlerimi çeviremedim. Bana bakıyordu. Onun yaptığını yapmak zorundaydım.”

Sonunda kurtarılmış bronzdaki çocuğun yukarı kalkmış kollarını anladı. Onu kucağına almasını istemiyordu. Adamlar arkasından yaklaşırken güzel bir şeye uzanan birinin son hareketini yineliyordu.

On sekiz yıl boyunca kendine bir isteği yanıtladığını söylemişti.

Giysisinin sökülmekte olan eteğine dokundu. Parmakları yaşlı ve beceriksiz görünüyordu. Anılarından hangilerinin sevgi eylemi, hangilerinin yaşayabilmek için sonradan yaptığı açıklamalar olduğunu artık ayırt edemiyordu.

“Neden çıktı?” diye sordu Gece’ye.

Tanrıça çocuğa baktı.

“Ona sor.”

“Hatırlamıyorum,” dedi Ias.

“Öyleyse hatırlamadığın bir şey olarak kalsın.”

Myrrine yüzünü sildi. Oion kirlenmiş bezi götürdü. Gece tasa dönüp ellerine su döktü.

Melantho bohçasından maskeyi çıkardı. Onu onarılmış aynanın yanında tuttu. Maskeyle oğlan arasındaki benzerlik iyiydi ama oğlanla bronzda artık görünen çocuk arasındaki benzerlik zayıflıyordu. Çocuğun kırık burnu yoktu, çenesinin altında dikkatsiz bir tıraştan kalma küçük yara izi yoktu, yağ presi ya da Doro’nun topluluğu hakkında bilgisi yoktu. Benzerlik, hayatın kendi izlerini bırakmaya başladığı noktada duruyordu.

Aynayı yüzü alta gelecek biçimde çevirdi.

“Onunla ne yapacaksın?” diye sordu Ias.

“Hiçbir şey.”

“Maskeyi.”

“Ne istersen.”

Maskeyi aldı. Elleri artık daha sakindi.

“Onu, o beni görmeden önce görmek istiyorum.”

Oion temiz suyla döndü. “Zaten geliyor.”

“Öyleyse beklemesini söyle.”

İnisiye Gece’ye baktı. Gece kımıldamadı.

Oion ayağa kalktı, başındaki çelengi, iyi düşüncesine hâlâ önem verdiği biriyle buluşmaya hazırlanan bir adamın gülünç özeniyle düzeltti ve dışarı çıktı.

Ias doğruldu. Myrrine, elini omzunun arkasında tutarak izin verdi.

“Çocukluğum onda,” dedi.

Melantho aynaya baktı.

“Hayır. Onunki bende.” Gözlerini ovuşturdu. “Nasıl söyleyeceğimi bilmiyorum.”

“Kötü anlat,” dedi Myrrine. “Bunun için vaktimiz var.”

Denedi. Oda vardı, sandalye vardı, beyaz yüzler vardı. Kırık diskin içinde korkunç bir aralık vardı. Sonra metale karşı sıcaklık, bir kadının sesi, içinde nabız atan karanlık. Ayrılmaya karar verdiğini hatırlamıyordu. Ama kadının saçlarının yumruğunda olduğunu ve ilginç bir ses çıkardığı için çekmek istediğini hatırlıyordu.

Melantho güldü. Gözyaşları ağzına girdi.

“Çok ilginç,” dedi.

“Bunlar onun anıları değil.”

“Hayır.”

Ias maskeyi yüzüne taktı, sonra çıkardı. Bunu iki kez yaptı, tenine değen havadaki farkı yoklayarak.

“Sanırım öfkelenecek.”

“Evet.”

“Sunduğu şeyi isteyebilirim.”

Melantho oğluna baktı. Başka bir yol bulacağına söz vermişti ama bu ana dek bunu tam istediğini elde etmenin bir yolu olarak düşünmüştü.

“Öyle olursa,” dedi, “bunu bana kendin söylemelisin. Bir rahibin bana ne olduğunu anlatmasını istemem.”

Başını salladı.

Arkalarında Gece’nin tası taştı. Su taşın üzerinden aktı, ayaklarının altındaki dar derzlere girip yok oldu. Mağaranın derinliklerinden fırtına öncesi hava gibi bir basınç geldi. Küçük ateş yere kapandı.

Ias ayağa kalktı.

Melantho, dizi karşı koysa da onunla birlikte ayağa kalktı. Ias ona yardım etmek için elini uzattı. Bu kez Melantho, ondan yararlanmadan kabul etti.

IX #

Dionysos alaysız geldi.

Oion önce girdi ve kenara çekildi. Arkasındaki tanrı genç, kara saçlı ve yalınayaktı. Yağmurdan sonra bir ağaca yaslanmış gibi omzu ıslak, sade bir tunik giyiyordu. Kimse onu insan sanamazdı. Güzelliğinden değildi. Mağaranın bedeninde bir yer hâline geldiği ve henüz bırakmadığı bir nefesin içinde durdukları duygusundandı.

Gece’ye baktı ve basınç hafifledi.

“Büyükanne.”

“İçeri gel.”

İtaat etti. Bakışı hemen örtülü aynaya gitti.

Sonra Ias’a.

Bir kalp atımı süresince yüzleri aynıydı. Melantho benzerliğin öylece var olmadığını, gerçekleştiğini gördü. Tanrı bir şey arıyordu ve oğlunun yüz hatları, görünmez bir güçle oynatılan talaşlar gibi ona doğru kayıyordu.

Ias maskeyi göğsüne bastırdı.

Dionysos durdu.

“Büyümüşsün,” dedi.

“Evet.”

“Büyüyebildiğini bilmiyordum.”

Melantho, kendisinin de bilmediğini, her yeni parmağın çalınmış ve mucizevi göründüğü yıllar olduğunu söylemek istedi. Sessiz kaldı.

Tanrı aynanın durduğu taşın çevresinde yürüdü. Bir açıdan saçlarının altında küçük boynuzları vardı. Bir başka açıdan Ias’tan biraz büyük bir kızdı. Sonra yine genç adamdı; ağzının kenarlarında incinmiş ve tetikte bir şey vardı.

“Göster.”

Melantho örtüyü kaldırdı.

Bronzdaki oda aydınlandı. Ortasındaki çocuk başını tanrıya çevirdi ama hareket tamamlanamadı. Bir parçanın ötekine eklendiği yerde aksadı. Klipsler tuttu; görüntü tutmadı.

Dionysos ona uzandı.

Ias, “Bekle,” dedi.

Tanrının eli diskin üzerinde durdu.

Melantho hiçbir şey yapmayan bir elden bu kadar korkabileceğini bilmiyordu.

“Ne dedin?” diye sordu Dionysos.

“Sana sonra ne olduğunu anlatmak istiyorum.”

“Ne olduğunu biliyorum.”

“Bana ne olduğunu.”

Sessizlik uzadı. Oion yere baktı. Myrrine, kolu Melantho’nunkine değecek kadar yakında duruyordu.

“Konuş,” dedi Gece.

Ias maskeyi taktı.

Annesi nedenini hemen anladı. Yüz ona korkusunu koyacak bir yer verdi. Başka biri olmamıştı. Arkasında ne yapacağını seçebileceği bir yüzey edinmişti.

İlkin hiçbir şey söylemedi. Çömeldi, başını çevirdi ve elini, kendisi için fazla küçük bir pencereden bakıyormuş gibi kaldırdı. Hareket basitti. Melantho sedir sandığı, parçadaki çocuğu yeniden gördü. Avucunu havaya bastırdı.

Dionysos öne eğildi.

Ias geri çekildi. Aynanın içindeydi, bekliyordu. Ondan konuşma sayılmayacak bir ses çıktı; yanıt beklemeyi bırakacak kadar çok seslenmiş bir çocuğun küçük, soran soluğu.

Melantho sessizce ağlamaya başladı.

Onun sesini yaptı. Komşuları eğlendirmek için kullandığı keskin sesi değil. Kimse duymadığında kullandığı öteki, budalaca sesi.

“Ee, bakalım ne yakalamışız?”

Bunu söylediğini hatırladı. Disk kucağında yatakta oturuyordu, sargısından hâlâ deniz kokuyordu. Çocuk ağzını izlemişti.

Ias küçük solukla yanıt verdi. Sonra yine o oldu; kollarına sıcaklık ovaladı, sütün masrafına söylendi, bir şarkının yarısını söyleyip kalanını yitirdi. Ona yaranmaya çalışmıyordu. Yorgunluğu, sabırsızlığı, inmeye çalıştığında onu bazen fazla sıkı tutuşunu taklit etti.

Durmasını istedi. Tanrının her anı görmesini istedi.

Mağara ısındı. Girişin ötesinde bir yerde üzümler olgunlaşmaya başladı; ağır ve neredeyse çürük kokuları onlara ulaştı.

Ias maskeyi çıkardı.

“Aradaki adımı hatırlamıyorum,” dedi Dionysos’a. “Sonrasında tutulduğumu hatırlıyorum.”

“O benimdi,” dedi tanrı.

Melantho gerildi.

Dionysos ona baktı. Gözleri ıslaktı.

“Tutulmak.”

Kimse konuşmadı.

“Bende vardı,” dedi. “Önceden.”

Sesi çok gençleşmişti. Melantho mülk isteyen bir zorba görmedi. Bronzdaki oğlanı gördü; ona sevinç sunulmuş, karşılığında kıyım verilmişti ve yaşaması gereken hayatı bir biçimde sürdürmüş bir yabancıyla yüzleşiyordu.

“Onu senden almadım,” dedi Ias.

“Hayır.”

Yanıt kolayca geldi. Belki fazla kolayca. Dionysos yaklaştı.

“Buraya gel.”

Ias kımıldamadı.

“Bunun olarak sahip olamayacağın her şeyi sana verebilirim.” Tanrı çocuğun ölümlü bedenine işaret etti. “Yaşta küçülme yok. Soluğun incelmesi yok. Onu yitirmek zorunda kalmayacaksın.”

Melantho’ya baktı ve Melantho önerinin içinden eksiksiz bir tatlılıkla geçtiğini hissetti; neredeyse uzanacaktı. Elleri yeniden genç. Atölye kararmamış. Oğlan dönüyor, hep dönüyor. Korkmayı bırakmaya yetecek zaman.

Ias ona baktı.

Konuşamadı. Reddetmek, bunu ne kadar istediği hakkında yalan olurdu.

“Sormadan önce ne istediğimi yine bilecek miyim?” dedi.

Dionysos’un yüzü değişti.

“Çok daha fazlasını bileceksin.”

“Sorduğum bu değildi.”

Ateş söndü.

Karanlıkta tanrının gözleri görünür kaldı. Odayı bir boğanın soluğu doldurdu. Melantho’nun ayaklarının altındaki taş titredi ve girişte bir asma, eklem kırılmasına benzer bir sesle kökünü kayanın içinden geçirdi.

Oion dizüstü çöktü. Myrrine Melantho’nun elini yakaladı.

Ias tanrının erişebileceği yerde duruyordu.

Gece asasıyla yere bir kez vurdu.

Asma büyümeyi durdurdu. En genç yaprağı, yarı açık hâliyle durgun havada titredi.

Dionysos gözlerini kapattı.

Açtığında yine genç bir adamdı. Ellerine, sanki biri ona sormadan oraya koymuş gibi baktı.

“Ben o adamlar değilim,” dedi.

Ias yutkundu.

“Biliyorum.”

Ama ikisi de birbirine yaklaşmadı.

X #

Melantho kız kardeşinin elini bıraktı.

Aynaya gitti, kaldırdı ve ters çevirdi. Arka yüz kendi işiydi: mat bronz, delinmiş altı delik, Ias işaretlerken konuştuğu için biraz eğri yerleştirilmiş bir şerit. Kenardaki klipslerden biri, ters bir açıyla vurduğunda çekicinin bıraktığı küçük hilali taşıyordu.

“Yapabildiğim bu,” dedi.

Dionysos arka yüze baktı.

“Bir arada durmasını sağlayabilirim. Birleşme yerleri her zaman görünecek.”

Ona sunabileceği daha yararlı hiçbir şey yoktu. Ne bir çocuk, ne de suçu iyiliksever bir tasarımın parçası kılacak bir açıklama. Yalnızca hasarlı bir şey üzerinde sağlam bir işçilik.

Aynayı aldı. Başparmağı eğri şeridin üzerinden geçti.

“Beni daha önce de bir araya toplamışlardı.”

“Evet.”

“Herkes çok memnun olmuştu.”

Acılık öylesine sıradandı ki ona bakmaya dayanabildi.

Yüzü yukarı çevirdi. Çocuk diskin ortasında titreyerek belirdi, kollarını kaldırmıştı. Dionysos diski eğdi; görüntünün kesintisiz hâle geleceği açıyı arıyordu. Hareketi hızlandı, telaşlı bir hâl aldı. İas yanına geldi.

“Tutmama izin ver.”

Tanrı tutuşunu sıkılaştırdı.

“Kaçmayacağım,” dedi çocuk.

Melantho bu sözü duyunca ürperdi. Hayatı boyunca ondan, bunun daha hafif biçimlerini istemişti.

Dionysos, çocuğun diskin kenarının öteki yanını tutmasına izin verdi. İkisi de diskin tam karşısına geçmeden aynayı aralarında tuttular. Çocuğun yüzü silindi. Onun yerine oda açıldı; bir anlığına bomboştu, asılı örtü, çoktan sönmüş bir esintide kıpırdıyordu.

İas keskin bir nefes aldı.

Melantho ona doğru ilerledi.

Başını salladı. “Burada durabilirim.”

Görüntü değişti. Çocuk elinde bir topla içeri girdi. Melantho artık onu bütün hâliyle görebiliyordu; oyuncaktaki görüntü olarak değil, ona yaklaşan çocuk olarak. Diz çöktü. Ardından beyaz yüzler belirdi.

Dionysos boğazından bir ses çıkardı.

“Onları durdur,” dedi.

İas’ın diski kavrayan parmakları bembeyaz oldu.

“Onları durdur.”

Çocuk cevap vermedi. Dudakları kıpırdadı. Melantho, nefesleri arasındaki o küçük aralıkları, taşa vuran ellerin ritmini tanıdı. Uyluğuna hafifçe vurarak ritmi tutmaya başladı. Myrrine ona katıldı. Bir süre sonra Oion da.

Beyaz el döndü.

Dionysos irkildi. İas diski neredeyse düşürüyordu, ama yakaladı. Tanrının boşta kalan eli, iz bırakacak kadar sıkı biçimde onun ön kolunu kavradı.

Melantho nefes almayı bıraktı.

“Buradayım,” dedi İas.

Aynadaki oda kalabalıklaştı. Melantho gözlerini yere indirdi ama sesler sürdü: topun yere çarpışı, devrilen bir sandalye, birbirinden koparılmış çığlıklar hâlinde bir çığlık. Adamların bu hikâyeyi şarap eşliğinde anlattığını duymuştu. Sesleri, dehşeti uzaklaştırıp dinleyenin dayanabileceği bir şeye dönüştürmüştü. Buradaysa hiçbir mesafe yoktu. Bir çocuk öldürülüyordu. Hiçbir anlam bunu telafi etmiyordu.

“Dönemiyordum,” dedi İas. “Onları görebiliyordum ama seni döndüremiyordum.”

Dionysos onun kolunu tutuyordu.

“Seni döndürebilirsem diye düşündüm—”

Çocuğun sesi kesildi.

Aynadaki görüntü bronzla birlikte parçalandı. Altı eski çatlağın içinden karanlık sızdı. Sonra oda yok oldu.

Uzun süre kimse kımıldamadı.

Dionysos İas’ın kolunu bıraktı. Parmaklarının bıraktığı izler önce beyaz, sonra kırmızı oldu.

“Gördün,” dedi.

“Evet.”

“Hepsini.”

“Evet.”

Tanrı, başı neredeyse çocuğun başına değene kadar eğdi. Artık birbirlerinin aynısı değillerdi. Biri, biçimini terk edebilen bir gücün lekesiz güzelliğine sahipti. Öteki solgun, hasta, ter içindeydi; burnundaki eski eğrilik hâlâ duruyordu. Acı verecek kadar genç görünüyordu.

“Seni orada bıraktığımı sanmıştım,” dedi Dionysos.

“Ben de seni bıraktığımı sanmıştım.”

Melantho taşın üzerine oturdu. Bacakları artık onu taşımıyordu. Mülkiyet üzerine bir mücadele hayal etmişti. Aynı dehşetin iki yanında duran bu iki çocuğu, her birinin kaçanın kendisi olduğuna inanmasını hayal etmemişti.

Ayna berraklaştı.

İçinde yeniden bir çocuk vardı ama beklemiyordu. Topunun üzerine eğilmiş, kendini oyuna kaptırmıştı; topu ellerinde çevirip aşınmış bir yerini inceliyordu. Görüntünün dışından gelen bir ses üzerine kısa bir an başını kaldırdı, sonra oyununa döndü.

Dionysos yüzeye dokundu.

Çocuk oynamayı sürdürdü.

“Öncesi,” diye fısıldadı tanrı.

İas başını salladı.

Görüntü bir anıya dönüşmüştü. Ellerini oynatmak için artık yetişkin çocuğa ihtiyaç duymuyordu. Aynanın mı değiştiğini, yoksa sahibinin sonunda nereye bakacağını mı öğrendiğini Melantho söyleyemezdi. Tek bildiği, oğlunun yanında durduğu ve kendi başına nefes aldığıydı.

Dionysos aynayı kendine yakın tuttu.

“Yanımda kal,” dedi İas’a.

Mağarada artık hiçbir baskı yoktu. Yalnızca bir rica vardı; rica olduğu için korkunçtu.

İas annesine baktı. Melantho, yalvarırsa onun kendisiyle kalabileceğini ve bu seçimi kendi seçimi sanarak ömrünü geçirebileceğini anladı. Avuçlarını soğuk taşa bastırdı.

“Yapmam gereken işler var,” dedi sonunda.

Tanrının ağzı, neredeyse bir gülümseme gibi kımıldadı.

“Başkalarını oynama işi.”

“Öğrenme işi.”

“Bunu sandığından daha uzun zamandır yapıyorsun.”

“Önce kötü yapmak istiyorum.”

Dionysos güldü. Ses küçüktü ve insanı şaşırtıyordu. Oion yüzünü yine elleriyle kapattı ama Melantho bu kez onun gözyaşlarına içerlemedi.

Tanrı maskeyi aldı. Kendi yüzünün önünde tuttu; bir anlığına Doro’nun prensi onlara sakin ve boş gözlerle baktı.

“Alabilir miyim?”

“Topluluğun,” dedi İas.

Melantho kendini tutamayıp güldü. Gece’nin karanlık yüzü bile değişmiş gibiydi.

“Öyleyse ödünç alacağım.” Dionysos maskeyi aynanın yanına bıraktı. “Kimde olduğunu onlara söyle.”

“Geri isteyecekler.”

“Elbette.”

İas’ın alnına bir kez dokundu. Gözle görülür hiçbir şey olmadı. Çocuk ışıldamadı. Morarmış kolu hâlâ morarmıştı.

Tanrı ayrılınca Oion onu kapıya kadar izledi ve üzüm kokusu hafifleyene dek orada durdu. Sonra sepetini almaya geri döndü.

Gece, su teknesinin yanındaki yumurta kabuğunu kaldırdı. Bir an onu tutup eğrisinin içine baktı, ardından dikkatle yüksek bir çıkıntının üzerine koydu.

“Uyuyun,” dedi onlara.

Melantho taşın üzerine, oğlunun yanına uzandı. Ona dokunmadı. Sabaha doğru İas uykusunda kıpırdadı ve tıpkı küçükken yaptığı gibi soğuk ayağını annesinin bileğine dayadı.

XI #

Aynı yoldan geri döndüler; dönüş daha kısa sürdü ve yol epey daha dikti.

Oion, kıyıya kadar onlarla gitmeye karar vermişti. Tanrısı başka bir yoldan gitmişti. Bunu içerlemeden söyledi, yine de adını duyabilirmiş gibi ağaçlara bakıp duruyordu.

Myrrine, kardeşini ziyaret edip etmeyeceğini sordu.

“Belki.”

“Önce yazabilirsin.”

“Ne söyleyeceğimi bilmiyorum.”

“Hayatta olduğunu söylemek genellikle iyi bir başlangıçtır.”

İas güldü. Sabah boyunca sessiz kalmıştı; bunu duymaktan ne kadar memnun olduklarını kimse belli etmemeye çalışıyordu. Kolu ağrıyordu. Karnı açtı. İnsan olmanın sıradan sıkıntıları birer birer geri dönüyor, o da onları kayda değer bir zarafet göstermeden karşılıyordu.

Derede durgun su birikintisinin yanına çömeldi.

Melantho patikada kaldı. Gökyüzüyle kararmış, yüzeyine bir böcek dokunduğunda bozulan sudaki yüzünü görebiliyordu. Uzun süre baktı. Sonra iki eliyle su içip görüntüyü bozdu.

Festival sıraları sökülürken Aigale’ye vardılar.

Doro’nun topluluğu bir tekneye yük taşıyordu. Boyalı bir kapı, bir halat yumağına yaslanmıştı. Biri yaşlı bir kralın başını kaybetmişti; yağhanenin sahibi de teminatlarını geri vermeden önce başın bulunması gerektiğini söylüyordu. Doro, iskelede elinde bir tabletle durmuş, aynı anda üç tartışmayı yönetiyordu.

İas liman basamaklarının başında durdu.

Annesi yanına geldi.

“Koşman gerekecek,” dedi.

İas ona baktı.

“Simo’nun kulplarını bitirmedim.”

“Ben de kulp yapmayı bilirim.”

“Peki ya düğün aynası?”

“Bir sonraki dolunaya kadar evlenmiyor. Yüzünü daha erken görmesi evliliği güzelleştirmez.”

Güldü ama gözleri dolmuştu.

Melantho kemerinden küçük bir kese çıkardı. Gece’nin mağarasından ayrılmadan önce içindeki paraları saymıştı. Payların hayalden ibaret çıkması hâlinde yiyecek almaya yetecek kadardı; ama onu savurganlaştırmaya yetmezdi. Keseyi eline bıraktı.

“Adını öğrenmeden sana ‘kardeşim’ diyen bir adama borç verme.”

“Vermem.”

“İhtiyacın varsa iyi olduğunu yazma.”

“Yazmam.”

“Bir de ateşin çıkarsa—”

Durdu. Talimatların sonu yoktu. Onu herhangi bir aynadan daha sıkı biçimde bunlarla bağlayabilirdi.

Ona sarıldı.

Onu sıkıca tuttu. İlk kez bunun akıllıca olup olmadığını umursamadı. Omzu yolculuk kokuyor, Gece’nin küçük ateşinin dumanını taşıyordu. Çocuğu bir tanrının görüntüsü, denizden gelen bir yabancı, küpleri kıran bir oğlan, şimdi de gitmek üzere olan bu genç adam olmuştu. Tuniğinin altından bu ayrımların hiçbirini hissedemiyordu. Kaburgalarını ve nefesinin hareketini hissedebiliyordu.

Sonra geri çekildi.

“İyi olmayabilirim,” dedi.

“Başlarda muhtemelen.”

Şaşkınlıkla güldü.

“Sonra çok iyi olabilirsin,” diye ekledi. “Bunu bilecek kadarını görmedim.”

Bu cevap, övgüden daha çok hoşuna gitti. Melantho, annesinin denetlemediği bir şeye de ilgi duyabileceğini fark edişini izledi.

Basamaklardan aşağı indi.

Yarıya geldiğinde döndü. “Maske!”

“Ona söyle.”

“Bana asla inanmaz.”

“Bir dene.”

İas iskeleye ulaşırken Melantho yukarıda kaldı. Doro başını kaldırdı, sertçe bir şey söyledi ve sarılı bir yelkeni kollarına tutuşturdu. İas konuşmaya başladı. Doro, yükleri sayarken onu dinledi. Sonra saymayı bırakıp ona baktı.

Melantho ne cevap verdiğini duyamadı. İas’ın yüz ifadesinden, yolculuğa değdiğini anladı.

Myrrine gelip yanına durdu. Oion sandalet almaya gitmişti.

“Ağlayabilirsin,” dedi kız kardeşi.

“Biliyorum.”

“Ağlamıyormuşsun gibi görünüyorsun.”

“Beni göremeyeceği zamanı bekliyorum.”

Aşağıda tekne iskeleden ayrıldı. Adamlar sırıklarla itti. Boyalı kapı tehlikeli biçimde sallandı, yakalandı ve tentenin altından kayboldu. İas yüklerin arasında durmuştu. Elini kaldırdı. Melantho da elini kaldırdı.

Aralarındaki mesafe, her zamanki gibi arttı.

Eve vardığında atölye sıcaktı ve bayat yağ kokuyordu. Bir müşteri, onun geri döneceğine kendi döneceğinden daha çok güvenmiş olmalı ki çatlak bir tavayı kapının önüne bırakmıştı. Merdivenin altında sandık açıktı. Melantho yelken bezini çıkardı, silkeledi ve parlatma bezi olarak kullanmak üzere katladı. Dikiş yerinden biraz kum döküldü.

Tahta topacı tezgâha koydu. Gece’nin evinde bir ara dönmeyi bırakmıştı. Ne zaman olduğunu fark etmemişti.

O akşam düğün aynasını bitirdi.

Gelin, bazen gelinlerin yaptığı gibi yüzeyin fazla dürüst olduğundan yakınarak kız kardeşiyle birlikte almaya geldi. Melantho aynayı ışığa tuttu. Genç kadın öne eğildi, sonra kız kardeşinin fısıldadığı bir şeye güldü. Yüzleri bronzda birbirine yaklaşıp yeniden ayrıldı.

“İşte,” dedi Melantho. “Böylesi daha iyi.”

Onlar gittikten sonra Myrrine’yle dışarıda yemek yedi. Kız kardeşi, tapınağın damının akıttığından ve sandalcının onunla evlenmekteki kararlılığından söz etti; adam bu kararlılığını, yalnızca bir sandalı ücretsiz onarmayı teklif ederek göstermişti. Melantho, onun bir iş adamı olduğunu söyledi. Myrrine de bir farenin de öyle olduğunu söyledi.

Kasaba karanlığa gömüldü. Kepenklerin ardında kandiller belirdi. Limandan bir denizcinin şarkısı yükseldi; bir halat yüzünden çıkan tartışma şarkıyı böldü. Melantho, oğlunun sesini dinlerken buldu kendini ve bunu uzun süre sürdürecekti.

Yatmadan önce topacı denedi.

Sallandı, tahtadaki bir düğüme çarpıp devrildi. Yeniden denedi. Bu kez dengesini buldu ve sıranın üzerinde kuru, hafif bir ezgi çıkardı.

Yavaşlamaya başlayana kadar onu izledi. Sonra topacı orada bırakıp kandili eline alarak yukarı çıktı.