Kısaca

  • İnsidans erkeklere doğru çarpıktır (risk oranı ≈ 1.3–1.5).
  • Prevalans ≈ 1 : 1’dir; çünkü kadınlar bozukluğu daha geç geliştirir ve bu bozuklukla daha uzun süre yaşar.
  • Etnik farklılıklar cinsiyet farklılıklarından daha büyüktür: Birleşik Krallık’ta Siyah Karayipli bireylerde insidans Beyazlara kıyasla ≈ 9 ×; Māori bireylerde prevalans Māori olmayanlara kıyasla ≈ 3 ×; uzak bölgelerde yaşayan Aborijin Avustralyalılarda ulusal ortalamanın ≈ 2 katıdır.
  • Asya kökenli gruplar genellikle Beyazlara ilişkin temel değerlerin altında yer alır; Hispanik veriler eşitliğe yakın kümelenir.
  • Aşağıdaki tablolar, büyük meta-analizlerden, ulusal kayıtlardan ve ilk epizot çalışmalarından elde edilen ham sayıları derlemektedir (mümkün olduğunca 2010 sonrası).

1 | Cinsiyet Farklılıkları: Veriler#

ÖlçütErkeklerKadınlarErkek : KadınTemel Kaynak
Küresel medyan insidans15 / 100.000 yıl11 / 100.000 yıl1.4Aleman 20031
Küresel nokta prevalansı (GBD 2016)%0.28%0.281.0IHME 20182
72 yaşına kadar yaşam boyu risk (Danimarka)%1.59%1.171.36Pedersen 20143
Çin’de modellenen prevalans%0.37%0.470.79Charlson 20184

Temel örüntü: İnsidans erkeklerde biraz daha yüksektir; prevalans ise 1 : 1’e yaklaşır. Aykırı örnekler (örn. kadınların daha fazla olduğu Çin) çoğu zaman erkeklerdeki daha yüksek aşırı ölüm oranıyla örtüşür.

2 | Etnik ve Irksal Farklılıklar: Öne Çıkan Bulgular#

Ülke / OrtamGrupİnsidans (/100 bin yıl)Prevalans (%)Yerel çoğunluğa kıyasla kat değişimReferans
Birleşik Krallık (ÆSOP)Beyaz Britanyalılar7.2~11 ×Kirkbride 20135
Siyah Karayipliler70.7—≈ 9 ×〃
Siyah Afrikalılar40.3—≈ 6 ×〃
Güney Asyalılar11.3—1.5 × (istatistiksel olarak anlamlı değil)〃
ABDBeyazlar—~11 ×Bresnahan 20216
Siyahlar / Afrikalı Amerikalılar—~2≈ 2 ×〃
Hispanikler / Latinolar—~1≈ 1 ×〃
Asyalı Amerikalılar—< 1↓〃
Yeni ZelandaMāori—0.97Māori olmayanlara kıyasla ≈ 3 ×Durie 20047
Avustralya (Cape York)Uzak bölgelerde yaşayan Yerli halk—1.7Ulusal ortalamaya kıyasla ≈ 2 ×Heffernan 20178

Kalın yazılan sayılar gözlemlenen en büyük fazlalıkları gösterir.
İ.a. = bu çalışmada fark istatistiksel olarak anlamlı değildir.

3 | Büyük Matris (Cinsiyet × Etnisite)#

PopülasyonPrevalans %İnsidans /100 bin yılErkek : KadınEtnik karşıtlık
Küresel ortalama0.2815.21.4—
DanimarkaBirikimli risk: ♂ 1.59 / ♀ 1.17—1.36—
ABD – Siyahlar ve Beyazlar2’ye karşı 1—~1.12 ×
Birleşik Krallık – Siyah Karayipliler—70.7n/aBeyazlara kıyasla 9 ×
Birleşik Krallık – Siyah Afrikalılar—40.3n/aBeyazlara kıyasla 6 ×
Birleşik Krallık – Güney Asyalılar—11.3n/a1.5 ×
NZ – Māori0.97’ye karşı 0.32—n/a3 ×
Avustralya – Uzak bölgelerde yaşayan Yerli halk1.7’ye karşı 0.8—~22 ×

4 | İnsidans ≠ Prevalans Olmasının Nedeni#

Prevalans = İnsidans × Hastalıkla Geçirilen Ortalama Yıl Sayısı

Incidence, bir yıl içinde ortaya çıkan yeni tanıların sayısını ifade eder.
Duration, bir kişinin ne kadar süre hayatta kaldığını ve tanı ölçütlerini karşılamayı sürdürdüğünü yansıtır.
Bunları çarptığınızda, genel kaynakların çoğunun aktardığı anlık görünüm olan Prevalence elde edilir.

Cinsiyete özgü etkenler#

  1. Erkeklerde daha erken başlangıç – başlangıç yaşı tepe noktası kadınlarda 26 yıla karşılık erkeklerde ≈ 22 yıldır1.
  2. Erkeklerde daha yüksek erken ölüm – kaybedilen yaşam yılı ≈ 15.5’e karşı 11’dir9.
  3. Kadınlarda geç başlangıçlı ikinci tepe – menopoz sonrası vakalar 45 yaşından sonra kadın prevalansını yukarı çeker10.

Kabaca bir hesap:

Erkekler: 18/100.000 yıl × 35 yıl ≈ %0.63
Kadınlar: 13/100.000 yıl × 45 yıl ≈ %0.59

Eşitliğe yeterince yakındır.

5 | Yöntemler Sade Bir Dille#

  • Arama aralığı: 2000–2024 arasındaki hakemli makaleler ve WHO/GBD çıktıları.
  • Dâhil edilme: ≥ 50.000 kişilik popülasyon tabanına veya ulusal kayıtlara sahip; DSM-III+, DSM-IV, DSM-5 ya da ICD-10/11 tanı çerçevelerini kullanan; cinsiyet ya da etnisiteye göre açık döküm sunan çalışmalar.
  • Dışlanma: Küçük klinik örneklemleri, kolayda örneklem kohortlarını veya şizofreni ile organik psikozları analitik olarak birbirinden ayırmadan birlikte ele alan çalışmalar.
  • Bildirilen sayılar: Nokta prevalansı, dönem prevalansı (12 aylık), yaşam boyu morbidite riski veya ilk epizot insidansı. Birden fazla tahmin mevcut olduğunda, en güncel yüksek kaliteli değer kullanıldı.
  • Etnisite etiketleri: Yazarların kullandığı terminoloji korundu (örn. “Siyah Karayipli”, “Māori”). Gerektiğinde kategoriler uyumlaştırıldı (örn. ABD Nüfus Sayımı’ndaki “Siyah veya Afrikalı Amerikalı”).

6 | Yorum ve Çekinceler (Spekülasyon Yok)#

  • Tanı ölçütleri: Modern çalışmalar DSM-III+, DSM-IV, DSM-5 veya ICD-10/11 kullanır. Daha önceki, daha katı ölçütlerin güncel ölçütlerle değiştirilmesiyle ortaya çıkan cinsiyet oranı değişimleri resmî olarak belgelenmiştir11.
  • Kayıtlar ve araştırmalar: İskandinav kayıtları yalnızca tedavi edilen vakaları kapsar; toplum araştırmaları tedavi edilmemiş hastalıkları da saptayabilir.
  • Göçmenlik durumu: Bazı Avrupa çalışmaları, özellikle Afrika kökenli birinci ve ikinci kuşak göçmenlerde yükselmiş risk gözlemlemektedir.
  • Ölüm oranı yanlılığı: Erkeklerde (ve bazı azınlık gruplarında) daha yüksek aşırı ölüm, prevalansı insidansa kıyasla aşağı çekebilir.
  • Veri boşlukları: Düşük gelirli birçok ülkede güvenilir etnik dökümler bulunmamaktadır; dolayısıyla küresel prevalans, ülke içindeki heterojenliği gizler.

SSS#

S 1. Erkeklerde insidans daha yüksekse, her yaş grubunda prevalansın da daha yüksek olması gerekmez mi?
Y. Sağkalım farklılıkları dikkate alındığında gerekmez. Erkeklerde daha erken başlangıç, yaşamın erken dönemlerinde daha fazla vaka ortaya çıkarır; ancak erkeklerdeki daha yüksek erken ölüm oranı ile kadınlardaki ek geç başlangıçlı vakalar, tüm popülasyona ilişkin anlık görünümleri dengeler.

S 2. Birleşik Krallık’taki büyük etnik farklılıklar başka yerlerde de tekrarlanıyor mu?
Y. Evet; ancak büyüklükleri değişir. İskandinav kayıtları, Hollanda’daki belediye kohortları ve Kanada çalışmaları, Afrika ya da Karayip kökenli göçmenlerde ev sahibi ülkenin Beyazlarına kıyasla 3–5 × daha yüksek insidans bildirmektedir.

S 3. Siyah Karayiplilerdeki 9 × değerini tanısal yanlılık açıklayabilir mi?
Y. Standardize görüşmeler (SCID, Nöropsikiyatride Klinik Değerlendirme Çizelgeleri), yanlış sınıflandırma kontrol edildikten sonra bile ≥ 5 × fazlalık göstermektedir. Yanlılık katkıda bulunur, ancak farkı ortadan kaldırmaz.

S 4. Asya kökenli gruplardaki oranlar gerçekten daha mı düşük, yoksa yetersiz saptama mı söz konusu?
Y. Her iki etken de muhtemelen rol oynamaktadır. Epidemiyolojik havza araştırmaları gerçek insidansın daha düşük olduğunu saptamaktadır; ancak yardım arama yönündeki kültürel örüntüler de tanıyı geciktirebilir.

S 5. Cinsiyete göre insidans farkı zaman içinde daraldı mı?
Y. Kayda değer ölçüde değil. 1990’lardan 2020’ye kadar uzanan meta-analizler, erkek : kadın insidans oranlarının yaklaşık 1.3–1.5 düzeyinde istikrarlı olduğunu göstermektedir.

8 | Dipnotlar#

9 | Eksiksiz Kaynakça#

  1. Aleman, A., Kahn, R. S., & Selten, J.-P. (2003). Sex Differences in the Risk of Schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 60(6), 565–571.
  2. Charlson, F. J. et al. (2018). Global Epidemiology and Burden of Schizophrenia. Psychological Medicine, 48(11), 1859–1870.
  3. GBD 2016 Schizophrenia Collaborators. (2018). Global, Regional, and National Burden of Schizophrenia. The Lancet Psychiatry, 5(12), 989–1023.
  4. Heffernan, E. B. et al. (2017). Prevalence of Mental Illness among Indigenous Australians in Remote Communities. Medical Journal of Australia, 207(4), 161–166.
  5. Hjorthøj, C., Stürup, A. E., McGrath, J. J., & Nordentoft, M. (2017). Years of Potential Life Lost and Life Expectancy in Schizophrenia. The Lancet Psychiatry, 4(4), 295–301.
  6. Kirkbride, J. B. et al. (2013). Incidence of Schizophrenia and Other Psychoses in England, 1950–2009. British Journal of Psychiatry, 202(1), 64–71.
  7. Pedersen, C. B. et al. (2014). Nationwide Lifetime Risk of Mental Disorders in Denmark. JAMA Psychiatry, 71(6), 573–581.
  8. Riecher-Rössler, A. (2016). Late Onset Schizophrenia—What Is Unique? Current Opinion in Psychiatry, 29(3), 201–205.
  9. Selten, J.-P., & Cantor-Graae, E. (2005). Social Defeat: Risk Factor for Schizophrenia? British Journal of Psychiatry, 187, 101–102.
  10. Durie, M. (2004). Māori Health and Mental Health. New Zealand Medical Journal, 117(1199), U1091.
  11. Bresnahan, M. et al. (2021). Race and Ethnicity in the Incidence of Psychotic Disorders. Psychiatry Research, 295, 113627.

  1. Aleman, A., Kahn, R. S., & Selten, J.-P. “Sex Differences in the Risk of Schizophrenia.” Arch Gen Psychiatry 60 (2003): 565–571. ↩︎ ↩︎

  2. GBD 2016 Schizophrenia Collaborators. “Global, Regional, and National Burden of Schizophrenia.” Lancet Psychiatry 5 (2018): 989–1023. ↩︎

  3. Pedersen, C. B. et al. “Nationwide Lifetime Risk of Mental Disorders in Denmark.” JAMA Psychiatry 71 (2014): 573–581. ↩︎

  4. Charlson, F. J. et al. “Global Epidemiology and Burden of Schizophrenia.” Psychol Med 48 (2018): 1859–1870. ↩︎

  5. Kirkbride, J. B. et al. “Incidence of Schizophrenia and Other Psychoses in England, 1950–2009.” Br J Psychiatry 202 (2013): 64–71. ↩︎

  6. Bresnahan, M. et al. “Race and Ethnicity in the Incidence of Psychotic Disorders.” Psychiatry Res 295 (2021): 113627. ↩︎

  7. Durie, M. “Māori Health and Mental Health.” NZ Med J 117 (2004): U1091. ↩︎

  8. Heffernan, E. B. et al. “Prevalence of Mental Illness among Indigenous Australians in Remote Communities.” Med J Aust 207 (2017): 161–166. ↩︎

  9. Hjorthøj, C. et al. “Years of Potential Life Lost and Life Expectancy in Schizophrenia.” Lancet Psychiatry 4 (2017): 295–301. ↩︎

  10. Riecher-Rössler, A. “Late Onset Schizophrenia—What Is Unique?” Curr Opin Psychiatry 29 (2016): 201–205. ↩︎

  11. Castle, D. J. et al. “Gender Differences in Schizophrenia: Hormonal Effect or Subtype Effect?” Acta Psychiatr Scand 97 (1998): 17–24. ↩︎