Özet

  • Newton, pagan mitleri sıkıştırılmış tarih olarak okur: “yeni adlarla tanrılaştırılmış insanlar”; böylece birkaç büyük hükümdardan birçok tanrı türemiştir Newton, Draft sections of the Chronology. [^oai1]
  • Osiris = Bacchus = Sesostris olduğunu savunur; dolayısıyla bunların hepsi tek bir tarihsel Mısır kralıdır: Sesac (İncil’deki Şişak) Newton, Of the Empire of Egypt. 1
  • Bakkhosçu ayinler ile Osirisçi ayinler “her bakımdan birbirine uyar”; dolayısıyla kült pratiklerindeki paralellikler özdeşliği kanıtlar Newton, Drafts on chronology: 2b. 2
  • Zaman çizelgesini Rehoboam/Asa ve Şişak istilası çevresinde sabitler; Yunan mitolojik kronolojisini İncil çerçevesi içine sıkıştırır Newton, Drafts on chronology: 2b. [^oai1]
  • Klasik yazarlar zaten Osiris ↔ Dionysos bağlantısını kurmuştu (Herodotos 2.42; Plutarkhos, Isis & Osiris); Newton’un kullandığı köprü de aynıdır (Diodoros I.14; IV.2–6). 3

“Çünkü o günlerde insanları yeni adlarla tanrılaştırmak âdetti.”
— Isaac Newton, Draft sections of the Chronology (c. 1700s) [^oai1]

Newton’un tezi tek cümlede#

Newton, klasik panteonu bir Yakın Doğu kral listesine indirger. Pagan tanrıları, eylemleri ayinlerle hatırlanan ve alegorikleştirilen ünlü ölümlülerdir; farklı adlar tek bir asli varlığı çoğaltır. Kendi sözleriyle, “aynı Tanrı’ya birkaç ad verildi… [ve] sonunda adlar o kadar çok Tanrıya dönüştü.” 4

Bu aksiyomdan hareketle Dionysos/Bakkhos meselesini kesin biçimde ele alır: “Osiris, Bacchus ve Sesostris… üçünün de aynı Mısır kralı olması gerekir; bu kral da Sesac’tan başkası olamaz.” 1

Klasik kaynaklar bu özdeşliğe zaten işaret eder: Herodotos, Mısırlıların “İsis ile Osiris’in Dionysos olduğunu söylediklerini” belirtir (2.42); Plutarkhos ise “Osiris’i Dionysos’la özdeşleştirmenin daha iyi olduğunu” düşünür. Newton bu eğilimi sistemleştirir ve sıkı bir kronoloji içine yerleştirir (Herodotos 2.42; Plutarkhos, Isis & Osiris §§35–36). 3

Buraya nasıl varıyor (biz değil, Newton)#

  1. Aynı dönem, aynı fetihler, aynı ganimetler. Osiris, Bakkhos ve Sesostris’in her birinin Hindistan’a kadar fetihlerde bulunduğu, Hellespontos’u geçtiği, Trakya’yı ele geçirdiği, üzerlerinde yazılar bulunan sütunlar diktirdiği ve Thebai’ye döndüğü söylenir—öyleyse tek bir kraldır (onun belirleyici öncülü). 1
  2. Aynı ayinler. “Osiris’in törenleri ve ayinleri her bakımdan Bakkhos’unkilerle uyuşur” ve “Bakkhos genel olarak Osiris’le tek ve aynı Tanrı kabul edilir.” (Newton, Diodoros ve diğerlerine atıfta bulunur.) 2
  3. Aynı tanrılaştırma örüntüsü. “Sesac tanrılaştırıldı”… ülkeden ülkeye “Osiris, Bacchus, Dionysus adlarıyla”; hükümdarlar ve eşleri, yerel birçok unvanla tanrılara dönüşür. [^oai1]
  4. Mısır içindeki aynı adlandırma. Mısır geleneğinde Bacchus’un İsis’in oğlu olduğu… Arsaphes adını taşıdığı söylenir—Yunan üstyapısını destekleyen Mısırca bir adlandırma. 5

Newton için “Bacchus” ne anlama gelir?#

Esas olarak Semele’nin Attikalı oğlu değildir; Newton birden fazla “Bacchus”u birbirinden ayırır. Hindistan ve Trakya fatihi Bakkhos, daha sonraki mitsel bir varyant değil, Mısırlı Osiris/Sesac’tır—yine ölçüt eylemler + ayinler + zamandır (fetheden Dionysos için Diodoros IV.2–6 ile karşılaştırın). 6

Kanıt olarak ayinler: Bakkhosçu ≡ Osirisçi#

Newton’un en zarif hamlesi, ayinsel eşdeğerliktir. Diodoros ve Plutarkhos’a dayanarak, Yunanların Bakkhosçu orgia olarak kutladıkları şeylerin, Osiris için gerçekleştirilen ve rahipler, örneğin Orpheus/Eumolpus, tarafından batıya yeniden taşınan Mısır’a özgü cenaze ve tarım ayinleri olduğunu savunur. 7 Buradan çıkan özlü hükmü şudur: “Osiris’in törenleri ve ayinleri her bakımdan Bakkhos’unkilerle uyuşur.” 2

Argümanının biçimini göstermek için, aşağıda kısa bir uyum tablosu yer alıyor (ayin motifleri Newton’un kaynaklarıyla açıklanmıştır):

MotifOsirisçi uygulamaBakkhosçu karşılıkKlasik kaynak (Newton’un başvurduğu otoriteler)
Alaylar ve ağıtlarGece alayları, Osiris için yas tutulmasıGece orgiaları, ιωλές ve ağıtlarDiodoros I.14–15; Plutarkhos, Isis & Osiris §69. 6
Kutsal araçlarSistrumlar, hasat sembolleriTirsus, sarmaşık ve bağbozumu sembolleriPlutarkhos §§35–36 (Mısır ↔ Dionysos sembolleri). 8
Mitsel eylemOsiris’in parçalanması ve yeniden birleştirilmesi → tarımsal döngüÖlen ve dirilen Dionysos → bağbozumu döngüsüPlutarkhos, passim; Diodoros I.11–13. 8
Rahiplik aracılığıyla aktarımMısırlı hiyerofantlarOrpheus/Eumolpus ayinleri Yunanistan’a getirirNewton, Diodoros’a ve Yunan geleneğine atıfta bulunur. 2

Newton’un gösterişli bir alegoriye ihtiyacı yoktur; yalnızca kültü kültle eşleştirir ve yükü uyum tablosunun taşımasına izin verir. “Bakkhos genel olarak Osiris’le tek ve aynı Tanrı kabul edilir.” 2

Adların uluslara dönüşmesi: Dişli bir Euhemerizm#

Newton’un yorumbilgisel yaklaşımı dilden başlar ve siyasal düzene yayılır:

  • Lakaplarla çoğalma. “Aynı Tanrı’ya birkaç ad verildi… [ve] sonunda adlar o kadar çok Tanrıya dönüştü”; bu, panteonları üreten filolojik bir motordur. 4
  • Hiyeroglif → tanrı. Kahramanlar hiyeroglif amblemlerle (koç boynuzları, öküz, üzüm, kadüsey) betimlenir; imgeler harfiyen yorumlandığında hayvan biçimli kültlere dönüşür—Mısır’a özgü bu alışkanlık dış ülkelere taşınmıştır. [^oai1]
  • Diasporada tanrılaştırma. Krallar ve kraliçeler yeni topraklarda yeni adlar alır—“Sesac tanrılaştırıldı… Osiris, Bacchus, Dionysus adlarıyla”—böylece mitsel coğrafya, fethin geride bıraktığı iz olur. [^oai1]

Hatta Mısır’a özgü iç adlandırmaları—örneğin Bacchus as Arsaphes, “güçlü ve cesur”—korur; böylece Yunan tanrısının tersine değil, bir Mısır dosyasının üzerine oturduğunu gösterir. 5

Saat düzeni: bunun neden Sesac / Şişak / Sesostris olduğu#

Newton, bu özdeşliği İncil kronolojisine bağlar:

  1. Çapa olayı. Rehoboam döneminde Şişak (Sesac) tarafından gerçekleştirilen yağma, mutlak bir tarih sabitleyicisi sağlar (1 Kgs 14; 2 Chr 12). Newton, fetihleri ve iç savaşları tekrar tekrar Asa’nın hükümdarlığına göre tarihlendirir. [^oai1]
  2. Ad eşdeğerliği. Taslaklarında “Sesostris (veya Sesak)”tan söz eder; böylece Yunanca biçim ile İncil’deki biçimin aynı hükümdara gönderimde bulunduğunu belirtir. 2
  3. Senkronizmler. Sesac’tan Argonotlara ve Troya Savaşı’na kadar Yunan mitsel kuşaklarını, Süleyman sonrası ufka uyacak şekilde sıkıştırır—Chronology of Ancient Kingdoms Amended’da açıkça ortaya konan bir programdır. 1

Newton’un kendi son kanıtını dinlemekte yarar var: “Üçünün de aynı Mısır kralı olması gerekir; bu kral da Sesac’tan başkası olamaz.” 1

Tablo: Newton’un özdeşlik haritası (adlar, roller, kanıtlar)#

Newton’un hedefiMısır’daki ad(lar)Yunan/Roma’daki ad(lar)Newton’a göre tarihsel kişiAtıfta bulunduğu kanıt türüNewton kaynağı
Thebai’nin fatih kralıOsiris; İsis’le ayinler; Arsaphes (lakap)Bacchus / DionysusSesac (= Sesostris/Şişak)Aynı dönem, fetihler, sütunlar; aynı ayinlerEmpire of Egypt; Drafts 2b; Notes (TRAN00013). 1
Kraliçe/eşİsisÇoğu zaman Dionysos/Bakkhos’la eşleştirilirSesac’ın kraliçesiİsis↔Demeter arasındaki ayin paralellikleri; kültün yayılmasıDrafts 2b + Plutarkhos; Herodotos 2.42. 2 8
General / güçlü savaşçıHercules (Mısırlı general)HeraclesSesac’ın emrindeki komutanLibya’daki Mısır seferleri; sütunlarDraft sections of Chronology (a[7]). [^oai1]

SSS#

S1. Newton, Bakkhos ile Osiris’in aynı olduğunu kelimesi kelimesine söyledi mi?
C. Evet: “Bakkhos genel olarak Osiris’le tek ve aynı Tanrı kabul edilir”; ardından ayinlerin “her bakımdan uyuştuğunu” savunur. 2

S2. Hangi Bakkhos’u kastediyordu?
C. Semele’nin Attikalı oğlu değil, fatih Bakkhos (Hindistan/Trakya); Newton farklı tipleri birbirinden ayırır ve bu Bakkhos’u eylemleri ve kültü aracılığıyla Mısırlı Osiris/Sesac’a bağlar. 6 1

S3. Neden “Sesostris” yerine Sesac?
C. Çünkü Newton, tarihleri sabitlemek için Yunan anlatısını (Sesostris) İncil’deki Şişak (Sesac) ile hizalar—bütün projesi İbrani zaman çizelgesiyle senkronizasyondur. [^oai1]

S4. Osiris↔Dionysos bağlantısını Newton mu icat etti?
C. Hayır—Herodotos (2.42) ve Plutarkhos bu özdeşliği zaten kurmuştu. Newton, mitlerin altında yatan tek bir tarihsel kralı inşa etmek için bu bağlantıyı etkili bir araç olarak kullanır. 3

Dipnotlar#

Kaynaklar#

  1. Newtonproject ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎

  2. Newtonproject ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎

  3. Penelope (U. Chicago) ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎

  4. Newtonproject ↩︎ ↩︎ ↩︎

  5. Newtonproject ↩︎ ↩︎ ↩︎

  6. Penelope (U. Chicago) ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎

  7. Newton, Orpheus/Eumolpus’u Mısır ayinlerinin Yunanistan’a aktarılmasını sağlayan aracılar olarak adlandırırken, Osiris ayinlerini betimleyen Diodorus’un anlatımına başvurur—temel hamlesi alegori değil, ayinsel izomorfizmdir. 2 6 ↩︎

  8. Penelope (U. Chicago) ↩︎ ↩︎ ↩︎ ↩︎

  9. Loebclassics ↩︎