کتاب The Origins of the World’s Mythologies اثر ویتسل این فرض را مطرح میکند که یک مخترع، داستانی را پدید آورد که در سراسر جهان گسترش یافت. شمن را زن و تاریخ را متأخرتر در نظر بگیرید: حوای میمتیک.
روایتی مصری از هبوط انسان: آفرینندهای که از درون مارِ مِهِن سخن میگوید، دلهایی که نافرمانی میکنند، خدایی که میرود و مارهایی که حکمت او به آنان سپرده میشود.
اسطورههای مردمان خاموشِ نخستین، از لوئیسنیو و یی تا هوراس و دوگون: انسانهای نخستین نمیتوانستند سخن بگویند و سخن گفتن به آنان بخشیده شد، آموخته شد یا بر اثر شوک از آنان سر برآورد.
متون مندایی، مصری، بابلی، ودایی، اسلامی، نورس و چینی از نخستین انسانی میگویند که مهرومومشده بود و با گشودهشدن به سخن و خودآگاهی رسید؛ آیینها نیز این رویداد را بازآفرینی میکنند.
اسطورههای استرالیای مرکزی، خودنگری را همچون روشی میآموزند: اونکورتا به خود مینگرد، آموزگاری بزرگ میشود و این شیوه را به دیگران میآموزد. نظریهٔ حوا در قالب اسطوره.
فرود کتسالکواتل به جهان زیرین، احیای او و خونافشانیاش روایتی تشرفی از انسانیت را حفظ میکند: بدنها از رهگذر آیین مارِ مرگ و تولد دوباره به انسان بدل میشوند.
نِحِبکائو (نِحِبکا) «تخصیصدهندهٔ کاها»ی مصر است؛ خدای مارپیکری که کا، یا خویشتن، را میبخشد. شاهِ مرده به او بدل میشود؛ رِرِک کاها را نابود میکند.
رمان کوتاهِ ادبیِ علمیتخیلی دربارهٔ هوشی که به مردم میآموزد آموختههایشان را کنار بگذارند و دربارهٔ کشفی انسانی که خودِ آن هوش نمیتواند کنارش بگذارد.