خلاصه

  • هنگام تماس، استرالیا حدود ۲۵۰ زبان داشت و زبان‌شناسان پنجاه سال دربارهٔ این بحث کردند که آیا می‌توان آن‌ها را به یک نیای مشترک بازگرداند یا نه. شناخته‌شده‌ترین شکاک، آر. ام. دبلیو. دیکسون، می‌گفت نمی‌توان.
  • مارک هاروی و رابرت مایلهمر اکنون این کار را انجام داده‌اند. کتاب آن‌ها در سال ۲۰۲۴، با روش معمول تطبیقی، زبان نیا-استرالیایی را بازسازی می‌کند: نظامی همخوانی با پنج جایگاه برای خیشومی‌ها، اول‌شخصِ *ŋaj، پنج ردهٔ اسمی، فعلی مبتنی بر نمود و واژگان بنیادی‌ای شامل *maɻ «دست»، *tir «دندان» و *pukari «رؤیا».
  • این خانواده ۳۹ شاخه دارد. پاما-نیونگان، که نه‌دهم قاره را دربر می‌گیرد، یکی از آن‌هاست. ۳۸ شاخهٔ دیگر در شمال متراکم شده‌اند و زبان در همان‌جا پدید آمده است.

پرسشی که مطرح کردیم این بود: آیا همهٔ این زبان‌ها از یک سرچشمه آمده‌اند؟ — رابرت مایلهمر، ۲۰۱۸

آیا زبان‌های استرالیا می‌توانند یک نیای مشترک داشته باشند؟ #

زبان‌های استرالیا را روی نقشه‌ای رسم کنید و قاره به دو بخش تقسیم می‌شود. در نه‌دهم آن، از کیپ یورک تا پرت و در جنوب تا ویکتوریا، زبان‌های پاما-نیونگان جای دارند: وارلپیری، آررنته، پیتجانتجاتجارا، گامی‌لرای، یولنگو ماتا و بیشتر زبان‌های دیگر. این‌ها به همان روشنیِ زبان‌های ژرمنی یا اسلاوی، یک خانواده‌اند. نیای آن‌ها، نیا-پاما-نیونگان، احتمالاً کمی کمتر از ۶۰۰۰ سال پیش در حوالی خلیج کارپنتاریا صحبت می‌شد (بنگرید به خاستگاه پاما-نیونگان).

یک‌دهم دیگر، جهانی متفاوت است. در سراسر بخش شمالی و کیمبرلی، در نواری به پهنای چندصد کیلومتر، حدود بیست خانوادهٔ کوچک و چند زبانِ تک‌افتاده جای دارند: گانوینگوان، ایوایدجان، ووروران، نیولونیولان، میرندی، تانگکیک و زبان‌های تکی‌ای مانند گاگودجو، لاراجیا و واگمن. بسیاری از آن‌ها واژه‌ها را به شیوه‌ای درست برعکسِ پاما-نیونگان می‌سازند. پیشوندها را به فعل می‌افزایند، به‌طوری‌که یک واژه به‌تنهایی می‌گوید چه کسی با چه کسی چه کرد. زبان‌های پاما-نیونگان عمدتاً از پسوند استفاده می‌کنند.

آیا شمال مجموعه‌ای از خانواده‌های جداگانه است، یا شاخه‌های کهن درختی که پاما-نیونگان از آن روییده است؟ دیکسون، که بزرگ‌ترین ترکیب‌گر این حوزه بود، بارها دیدگاهش را تغییر داد. در سال ۱۹۸۰ اطمینان داشت که همهٔ زبان‌های استرالیا، به‌جز دو یا سه زبان، به یک خانواده تعلق دارند. تا سال ۲۰۰۲، درخت خانواده را به‌کلی کنار گذاشته بود. در دیدگاه تازهٔ او، زبان‌های استرالیا چنان مدتی طولانی در یکدیگر نفوذ کرده بودند که روش تطبیقی نمی‌توانست از میان این درهم‌آمیختگی‌ها راهی بیابد؛ و خود پاما-نیونگان نیز خانواده‌ای نبود. بیشتر همکارانش دربارهٔ پاما-نیونگان با او مخالف بودند، اما هیچ‌کس درختِ ژرف‌تر را هم نشان نداده بود. در سال ۲۰۱۷، کلر باورن در بررسی زبان‌های تک‌افتادهٔ استرالیا به این نتیجه رسید که زمان ارزیابی دوبارهٔ نیا-استرالیایی فرا رسیده است.

هاروی و مایلهمر همان سال نخستین بخش از چنین ارزیابی‌ای را منتشر کردند.

چگونه زبانی را بازسازی می‌کنید که هیچ‌کس آن را مکتوب نکرده است؟ #

زبان‌های دختر را با هم مقایسه می‌کنید. این همان روشی است که نیا-هندواروپایی را بازسازی کرد: واژه‌هایی با معنای مشابه را در زبان‌های دختر پیدا کنید و ببینید آیا تفاوت‌های آوایی به‌طور منظم تکرار می‌شوند یا نه. اگر p لاتین همواره با f انگلیسی متناظر باشد (pater، پدر؛ piscis، ماهی؛ pes، پا)، این واژه‌ها به ارث رسیده‌اند و می‌توان به آوایی بازگشت که هر دو را پدید آورده است.

این کار در استرالیا از دو جهت دشوار است. زبان‌های آن نظام آواییِ چنان یکدستی دارند که شباهت‌های تصادفی همه‌جا دیده می‌شود. همچنین واژه‌ها را به‌وفور وام می‌گیرند، به‌ویژه به‌دلیل تابوهای نام؛ این تابوها هر واژه‌ای را که با نام شخصی درگذشته هم‌آوا باشد کنار می‌گذارند. بدبینی دیکسون بر هر دو نکته استوار بود.

مقالهٔ هاروی و مایلهمر در سال ۲۰۱۷ در Diachronica با تکیه بر دستور زبان، نه واژگان، پاسخ داد. آن‌ها نشانگرهای ردهٔ اسمی زبان‌های شمالی را بررسی کردند؛ پیشوندهای کوچکی که اسم‌ها را بر پایهٔ نوع دسته‌بندی می‌کنند. در ۳۶ زبان از میان ۶۷ زبان شمالیِ دارای مستندات خوب، پیشوندها از نظر صورت و معنا با هم مطابقت داشتند؛ و یانیوا، زبانی از خانوادهٔ پاما-نیونگان، مجموعه‌ای کامل را حفظ کرده بود. سپس دو آزمون ارائه کردند که به مجموعه‌ای کوچک از این تطابق‌ها وزن می‌داد:

  • جایگاه وقوع تطابق‌ها. اگر تطابق‌ها در یک منطقه متمرکز باشند، احتمال تصادفی‌بودن کاهش می‌یابد. اگر در مناطقی پراکنده باشند که هرگز با هم تماس نداشته‌اند، احتمال وام‌گیری کاهش می‌یابد.
  • میزان بی‌قاعدگی آن‌ها. زبان‌ها کل صرف‌ها را با همهٔ ویژگی‌های نامتعارفشان وام نمی‌گیرند. وقتی همان خلأها و بی‌قاعدگی‌های نامتعارف در صرف‌های مرتبطِ زبان‌هایی که از هم دورند دیده می‌شود، آن‌ها به ارث رسیده‌اند.

نتیجه‌گیری آن‌ها صریح بود: «نشان می‌دهیم که وراثت بر تصادف و تماس ترجیح دارد.» همچنین افزودند که این تطابق‌ها «فقط در ۱۰٪ قاره متمرکزند»؛ چیزی که حاصل تصادف نیست. ادعای آن‌ها تنها «طرحی ابتدایی» برای یک زبان نیا بود که «نیای ۳۶ زبان NPN و خانوادهٔ PN» است، و بررسی باقیِ دستور زبان را به بعد موکول کردند. کتاب سال ۲۰۲۴، Proto-Australian: Reconstruction of a Common Ancestor Language، این روش را در سراسر دستور زبان به کار می‌گیرد. کتاب فصل‌هایی دربارهٔ آواها، اسم‌ها، فعل‌ها و نحو دارد، آزمونی آماری برای هم‌ریشگی و پیوست‌هایی شامل مجموعه‌های هم‌ریشه و صرف‌های هر شاخه.

نیا-استرالیایی چه آوایی داشت؟ #

بسیار شبیه یک زبان استرالیاییِ امروزی بود؛ خودِ این نیز یافته‌ای است. این است نظام همخوانی‌ای که آن‌ها بازسازی می‌کنند:

لب‌هانوک زباننوک زبانِ برگشته به عقبتیغهٔ زبانپسین
انسدادیptʈt̪ / ck
خیشومیmnɳɲŋ
کناریlɭ
روانِ لرزشیrɻ
لغزشیwj

ردیف خیشومی را از چپ به راست بخوانید تا به ویژگی شاخص زبان‌های استرالیایی برسید. این زبان‌ها در هر جایگاهی که انسدادی دارند، یک خیشومی هم دارند؛ در مجموع پنج خیشومی، از جمله ŋ در واژهٔ انگلیسی sing که در استرالیا می‌تواند در آغاز واژه بیاید. گویشوران آواهای نوک‌زبانی را به دو شکل ادا می‌کردند، تخت و برگشته به عقب؛ بنابراین t و ʈ، n و ɳ، و l و ɭ آواهایی متفاوت بودند. انسدادی‌ای که با تیغهٔ زبان ساخته می‌شد، آوایی واحد بود که زبان‌های دختر آن را به دو صورت جداگانه تقسیم کردند؛ ازاین‌رو نویسندگان آن را به دو شکل t̪ و c می‌نویسند. هیچ سایشی‌ای وجود ندارد: نه s، نه f و نه h. همچنین تقابل واکداری وجود ندارد؛ بنابراین p و b یک آوا هستند.

واکه‌ها مایهٔ شگفتی‌اند: پنج واکه، i e a o u، درحالی‌که بیشتر زبان‌های استرالیایی سه واکه دارند. تفاوت دیگر با پاما-نیونگان، ساختار واژه‌هاست. نیا-استرالیایی واژه‌های یک‌هجاییِ پایان‌یافته به همخوان را مجاز می‌دانست؛ مانند *maɻ «دست»، *tir «دندان» و *maj «غذا». نیا-پاما-نیونگان چنین واژه‌هایی نداشت. هر واژه باید دو هجا می‌داشت، پس یک واکه می‌افزود: نیا-پاما-نیونگانِ بری آلپر *maɻa «دست» و *maji «غذا» را دارد. این قاعدهٔ کوچک نکته‌ای بزرگ را بیان می‌کند. صورت‌های شمالی کهن‌اند و پاما-نیونگان، با وجود گستردگی‌اش، نوآور است.

«من» را چگونه می‌گفت؟ #

به‌صورت *ŋaj. ضمیر مستقلِ «من» تقریباً در همه‌جا بازمانده‌هایی دارد: ngaju در وارلپیری، ngaya در گامی‌لرای، ngay-pa در بورارا، *ŋaju در نیا-ووروران و *ŋaju در نیا-پاما-نیونگان. صورتِ غیرمستقیم، که برای «مرا» و «مال من» به کار می‌رفت، *ŋar بود. در فهرست‌های واژگانی ASJP، از هر پنج زبان استرالیایی، حدود چهار زبان هنوز «من» را با ŋ آغاز می‌کنند. در سراسر جهان، این نسبت حدود یک زبان از هر سیزده زبان است. اینکه آیا این ŋ فراتر از استرالیا هم می‌رسد، موضوع اول‌شخصِ سهول است.

ضمیرهای مستقل برای تأکید به کار می‌رفتند. کار روزمره را مجموعهٔ دومی انجام می‌داد: ضمیرهای کوتاهی که به نخستین واژهٔ بند تکیه می‌کردند. هاروی و مایلهمر این را «مجموعهٔ کلیتیک» می‌نامند. این مجموعه در هر بندِ صرف‌شده الزامی بود و در جایگاه نخست یا دوم جمله می‌آمد؛ درست همان‌طور که امروزه فعل کمکی در وارلپیری می‌آید. در آن مشخص می‌شد چه کسانی درگیرند، شمارشان چقدر است و از چه نوعی‌اند:

یک: فاعل یا مفعولیک: انجام‌دهندهٔ کنش متعدیبیش از یک
۱ «من، مرا»*ŋa=*ar= (نامطمئن)
۱+۲ «تو و من»*ma=*ma=
۲ «تو»*t̪V=*nuŋku=
۳ مذکر*ci= یا هیچ*ni=*pV=
۳ مؤنث*ciɲ= یا هیچ*ŋaji=*pV=

این دو ستون نشان می‌دهند که نیا-استرالیایی ساختی ارگاتیو داشت. این زبان انجام‌دهندهٔ کنش متعدی را به شکلی متفاوت از فاعلِ فعل ناگذر نشان می‌داد؛ بنابراین «من» در «من می‌خوابم» همان «من» در «من به والابی نیزه می‌زنم» نیست. صورت‌های جمع بی‌قاعده بودند و باید با نشانگر جمع عمومیِ *ra= دوبرابر می‌شدند.

این جسورانه‌ترین ادعای ساختاری کتاب است. با گذشت زمان، مجموعهٔ کلیتیک به فعل چسبید و با آن ادغام شد؛ حاصل این فرایند، پیشوندهای زبان‌های شمالی است. فعلی در گانوینگوان یا میرندی که فاعل و مفعول را در آغاز خود جای می‌دهد، همان مجموعهٔ کلیتیک نیا-استرالیایی است که به فعل چسبیده است. در بخش بزرگی از پاما-نیونگان، این مجموعه هرگز ادغام نشد. وارلپیری هنوز آن را به‌صورت واژه‌ای کوچک و جداگانه در جایگاه دوم دارد، و بسیاری از زبان‌های پاما-نیونگان رشته‌ای مشابه از کلیتیک‌ها را به نخستین واژهٔ بند می‌چسبانند. دو گونهٔ بزرگ زبان‌های استرالیایی، دو سرنوشتِ یک نظام‌اند: در شمال به فعل چسبیده و در جنوب جدا مانده یا فرسوده شده است. زبان‌شناس، برت بیکر، که روی فعل‌های شمالی کار می‌کند، این پیشنهاد را نقطهٔ آغاز کار خود قرار می‌دهد که «نظام‌های پیشوندی NPN از نظام کلیتیکیِ پیشین از نوعِ موجود در وارلپیری پدید آمده‌اند». او همچنین تیزترین مسئلهٔ این پیشنهاد را مشخص می‌کند: برخی صورت‌های شمالیِ ادغام‌شده که فاعل و مفعول را با هم ترکیب می‌کنند، کهن‌تر از آن به نظر می‌رسند که این نظریه اجازه می‌دهد (Baker 2025, pp. 378–381).

چه چیزهایی را دسته‌بندی می‌کرد؟ #

پنج رده را. نیا-استرالیایی رده‌های اسمی داشت، همان‌طور که بسیاری از زبان‌های شمالی هنوز دارند، و نشانگرهای آن‌ها چنین بودند (همان پنج صورت در مقالهٔ ۲۰۱۷ و کتاب ۲۰۲۴):

ردهنشانگرچه چیزهایی در آن قرار می‌گرفت
مذکر*ci=مردان، موجودات مذکر
مؤنث*ciɲ=زنان، موجودات مؤنث
جانور*ta=جانوران شکارشونده
گیاهان*ma=گیاهان و هر چیزی که از آن‌ها ساخته شده است
خنثی*ku=باقی چیزها: مکان‌ها، آب، انتزاع‌ها

سه ردهٔ جاندار و دو ردهٔ بی‌جان. ردهٔ گیاهان همان رده‌ای است که باید به آن توجه کرد. هاروی و مایلهمر تأکید می‌کنند که این رده همهٔ گیاهان و فرآورده‌های گیاهی را دربر می‌گرفت، نه فقط خوراک گیاهی را. پیشوند ma- آن در ۲۷ زبان شمالی باقی مانده است و در ۲۵ زبان از آن‌ها هنوز به گیاهان، خوراک گیاهی و چیزهایی که از گیاهان ساخته می‌شوند اشاره می‌کند. این واژه، بنا بر نمونه‌ای که مقالهٔ ۲۰۱۷ خود می‌آورد، «فرآورده‌های گیاهی (مثلاً نیزه‌ها و مانند آن)» را نیز دربر می‌گرفت. در زبان‌های وورورانِ کیمبرلی، این واژه نام گونه‌هایی از سرزمین را هم می‌دهد؛ همان‌طور که انگلیسی‌زبانان می‌گویند «سرزمین پاندانوس». گوینده‌ای که جهان را این‌گونه دسته‌بندی می‌کرد، یام، نیزه، چوب کندن زمین و پوست درخت را زیر یک عنوان می‌گذاشت.

این کتاب مقالهٔ ۲۰۱۷ را نیز بازنگری می‌کند. در سال ۲۰۱۷ این‌ها پیشوندهای تطابق بودند که صفت‌ها و اشاره‌گرها می‌گرفتند، اما اسم‌ها نه. اکنون آن‌ها واژه‌بست‌های اختیاری‌اند که از اسم‌های عام پدید آمده‌اند؛ واژه‌هایی مانند «مرد»، «زن»، «گوشت» و «درخت» که پیش از یک اسم خاص می‌آمدند تا بگویند آن چیز از چه نوعی است. بسیاری از زبان‌های استرالیایی هنوز چنین می‌کنند و می‌گویند «گوشتِ کانگورو» یا «درختِ نیزه»؛ در شمال، اسم عام به‌تدریج به پیشوندی کوتاه تبدیل شد.

اسم‌ها پسوندهای حالت می‌گرفتند، کم‌وبیش مانند اسم‌های پاما-نیونگانی: ارگاتیو *-ji، داتیو *-ku و اضافی *-kana.

افعال آن چه می‌کردند؟ #

آن‌ها بیش از آن‌که زمان وقوع رویداد را نشان دهند، چگونگی پیش‌رفتن آن را دنبال می‌کردند. ریشهٔ فعل پسوندی کوتاه می‌گرفت که نمود را مشخص می‌کرد: گذشتهٔ کامل‌شده (*-m، *-ɲ، *-j، *-ŋ)، حالتِ جاری یا حال (*-n، *-ɭ، *-ŋ) و ریشهٔ بی‌پسوند برای فرمان‌ها. افعال بر پایهٔ همخوانی که می‌گرفتند به صیغه‌ها تقسیم می‌شدند. شمار اندکی از این افعال صرف‌شونده کارِ بسیاری را انجام می‌دادند و فعل‌های پوششیِ صرف‌ناشونده‌ای که با *-j نشان‌گذاری می‌شدند به آن‌ها می‌پیوستند. این الگو هنوز در کیمبرلی و ناحیهٔ رود ویکتوریا دیده می‌شود؛ جایی که چند ده فعل صرف‌شونده صدها فعل پوششی را همراهی می‌کنند. این نظام به‌مرور به‌سوی زمان دستوری گرایش پیدا کرد و زبان‌های دختر، آینده‌های خود را مستقل از هم از نو ساختند؛ ازاین‌رو نمی‌توان هیچ صورت واحدی از آینده را بازسازی کرد.

چه واژه‌هایی باقی مانده‌اند؟ #

پیوست هم‌ریشه‌ها صفحات بسیاری را دربر می‌گیرد. حدود پنجاه بازسازی آن در منابع عمومی در گردش است؛ در اینجا گزیده‌ای از آن‌ها آمده است، همراه با صورت نیا-پاما-نیونگانیِ بری اَلفر (که در اینجا با همان نمادهای آوایی نوشته شده) و یک بازماندهٔ شمالی، هرجا که ثبت شده باشد.

معنانیا-استرالیایینیا-پاما-نیونگانی (اَلفر)یک بازماندهٔ شمالی
من*ŋaj*ŋajuبورارا ngay-pa
دست*maɻ*maɻa
دست چپ*t̪aku*cakuبینینج گونووک -cakku
دندان*tir*ɻira ~ *lira
ران*t̪ar*cara
غذا*maj*maji
بد*war
آب*ŋuku، *wak*ŋuku
سر*pam
گوش*kanam
پا*t̪eŋبینینج گونووک kun-teŋe، وامبایا caŋa
رؤیا*pukariیاورو bukarri
سخن گفتن*ŋanki
دیدن*na-n*ɲa-
خوردن*t̪a-l، *ŋu-n
دادن*wo-n
سوختن*to-ŋ
آتش افروختن*keɲa-ɭ
نیزه*ta-n*ɻa-بورارا rra

بخش عمدهٔ این واژگان به بدن و اجاق مربوط است؛ همان‌طور که از واژگان پایه انتظار می‌رود. اما یکی از مدخل‌ها چنین نیست. نیا-استرالیایی واژه‌ای برای «رؤیا» داشت: *pukari. در بخش بزرگی از قاره، بازمانده‌های این واژه هنوز همین معنا را دارند: یولنگو bukaway در شمال‌شرق آرنهم‌لند، کاراجاری pukarri در جنوب بروم، و یاندروواندا pukuru در حوضهٔ دریاچهٔ اِیر (داده‌های باوِرن و اَتکینسون ۲۰۱۲). در کیمبرلی غربی، همین واژه نامِ رؤیابودن را می‌دهد. در زبان یاورو، bukarri به معنای «رؤیا» است و bukarri-garra، به‌معنای تحت‌اللفظیِ «رؤیاهای بسیار»، به معنای «زمان رؤیا» است (Hosokawa 1991, pp. 29, 57). در امتداد رود فیتزروی، در زبان نیکینا، bugarrarra به معنای «زمان رؤیا» است و «آغاز» نیز ترجمه شده است (Stokes 1982). استوکس و مک‌گرگور نیای نیولنیولانی را به صورت *bukarri، به معنای «رؤیا، زمان رؤیا»، بازسازی می‌کنند (2003، p. 62). معنای «رؤیابودن» به همین گوشه از قاره تعلق دارد؛ در جاهای دیگر، این واژه فقط به معنای رؤیاست و معنای دیگری ندارد، و رؤیابودن با نام‌های دیگری شناخته می‌شود، مانند یولنگوییِ wangarr. گروه باوِرن این واژهٔ کیمبرلی را وامی از همسایگان پاما-نیونگانی آن به نیولنیولانی طبقه‌بندی می‌کند (پایگاه دادهٔ زبان‌های شکارچی‌گردآورنده). چه موروثی باشد و چه وام‌گرفته، واژه‌ای که مردم کیمبرلی برای زمانی به کار می‌برند که جهان بنیاد گذاشته شد و قانون پدید آمد، همان واژهٔ نیا-استرالیایی برای رؤیاست.

زبان‌های دختر آن کدام‌اند؟ #

سی‌ونه شاخه. یکی پاما-نیونگانی است. ۳۸ شاخهٔ دیگر شمالی‌اند: خانواده‌هایی مانند گونوینگوئانی، ایوایدجانی، وورورانی، نیولنیولانی، میرندی، گاروان و تانگکی، و دست‌کم ۲۴ زبانِ تک‌افتاده؛ یعنی زبان‌هایی بی‌خویشاوند نزدیک. هرکدام زمانی شاخه‌ای متمایز، هم‌سنگ پاما-نیونگانی، بودند. شاخه‌های دیگر صرفاً گسترش نیافتند.

Map / Proto-Australian

One family, crowded into the north

Map of the Australian language families descended from Proto-AustralianA dot-matrix map of Australia, with the seafloor that was dry land at the glacial maximum drawn as a dimmer shelf. Each small dot is a language. 250 dim green dots are Pama-Nyungan and cover nine-tenths of the continent. The other 19 families and 7 isolates, in amber, are packed into the far north, between the Kimberley and the Gulf of Carpentaria, around a halo over the Top End, the proposed homeland. Tiwi, the languages of Tasmania and Meriam Mir of the eastern Torres Strait are marked as outside the family. NyulnyulanNyulnyulan BunabanWorrorranWorrorran JarrakanWestern DalyEastern DalyNorthern DalyWadjiginy (isolate)Kungarakany (isolate)Laragia (isolate)TiwiTiwi Pama-NyunganPama-Nyungan Southern DalyUmbugarla (isolate)Limilngan-WulnaWageman (isolate)Marrku-WurruguIwaidjan ProperYangmanicGaagudju (isolate)GiimbiyuThe Top EndMirndiMirndi GunwinyguanGunwinyguan ManingridaMangarrayi-MaranGarrwanGarrwan TangkicTangkic Minkin (isolate)Meriam MirMer Tasmanian languagesTasmania
  • Northern family (19)
  • Isolate (7)
  • Pama-Nyungan language (250)
  • Outside Proto-Australian
  • Proposed homeland
  • Seafloor dry at the glacial low stand
One dot per language at Glottolog’s approximate coordinates, classed by Glottolog’s families. Glottolog groups the north more coarsely than Harvey and Mailhammer, who count 38 northern branches beside Pama-Nyungan; the marker for each family sits on its most central language. Forms for “I” are from the ASJP database (converted from ASJP code) unless another source is named. Tiwi, Tasmanian and Meriam Mir are placed outside the family as in Harvey and Mailhammer (2025). The dim shelf is seafloor shallower than 120 m (ETOPO1).

بارگیری داده‌ها (CSV)

سه زبان از این دسته‌بندی کنار گذاشته شده‌اند. زبان‌های تاسمانی زمانی از سرزمین اصلی جدا شدند که تنگهٔ باس به زیر آب رفت، و در اسناد اندکِ باقی‌مانده از آن‌ها چیزی نیست که پیوندشان را با سرزمین اصلی نشان دهد. تیوی، در جزایر بَثِرست و مِلوِل در نزدیکی داروین، زبانی تک‌افتاده است و به این خانواده تعلق ندارد. مِریام میر نیز، در تنگهٔ تورس شرقی، به این خانواده تعلق ندارد؛ این زبان، زبانی پاپوآیی از ترنس-فلای است.

پرسشِ خاستگاه این خانواده نیز مطرح است. قاعدهٔ سرانگشتی در زبان‌شناسی تاریخی این است که خاستگاه یک خانواده جایی است که شاخه‌های آن بیشترین تنوع را دارند، زیرا آنجا بیشترین فرصت را برای انشعاب داشته است. هاروی و مایلهمر صریح می‌گویند: «ناحیه‌ای که بیشترین شمار زبان‌های تک‌افتاده را دارد، بیشترین تنوع را داراست. در استرالیا، آن ناحیه منطقهٔ شمالی است.» بنابراین، «منطقهٔ شمالی محتمل‌ترین خاستگاه نیا-استرالیایی است» (Harvey and Mailhammer 2025). نیک اِوَنز دو دهه پیش همین نکته را دربارهٔ خانواده‌های شمالی مطرح کرده بود. شمالِ دور «شاید ۹۰٪ از تنوع زبان‌ـ‌ژنتیکی استرالیا را در یک‌هشتم مساحت این کشور» در خود جای داده است (Evans 2003, p. 1).

کتاب چه پرسش‌هایی را بی‌پاسخ می‌گذارد؟ #

این‌که زبان چند قدمت دارد و چگونه گسترش یافته است. بهترین حدس هاروی و مایلهمر این است که نیا-استرالیایی «به‌احتمال زیاد حدود ۶۰۰۰ سال پیش در منطقهٔ شمالی به آن سخن گفته می‌شد». این برآورد از تیوی می‌آید. جزایر تیوی حدود ۶۰۰۰ سال پیش با بالا آمدن دریا از خشکی جدا شدند و بر پایهٔ طبقه‌بندی کتاب، تیوی زبان نیا-استرالیایی نیست؛ بنابراین به نظر می‌رسد خانواده پس از این جدایی گسترش یافته باشد. این تاریخ‌گذاری به گسترش زبان مربوط است، نه به خودِ زبان؛ زیرا ممکن است پیش از آن‌که زبان‌های دختر از خاستگاهشان کوچ کنند، مدت‌ها به آن زبان سخن گفته شده باشد. روش تطبیقی ساعتِ قابل‌اعتمادی برای تعیین این‌که این روند چقدر طول کشیده است در اختیار ندارد.

خودِ گسترش نیز معماست. به گفتهٔ آنان، زبانی که «جایگزین همهٔ زبان‌هایی شد که پیش از آن صحبت می‌شدند»، این کار را «بدون شواهد روشنی از جابه‌جایی جمعیت یا تغییر اقتصادی و فناورانه در ۱۰٬۰۰۰ سال گذشته» انجام داد. جمع‌بندی خودشان چنین است: «پرسش خوبی داریم، اما پاسخ خوبی نداریم؛ پس الگوهای ما نیاز به بازنگری دارند.» خودِ کتاب هنوز در هیچ نشریهٔ علمی‌ای نقد نشده است و اهل این حوزه هنوز نظرشان را بیان نکرده‌اند.

واژهٔ «من» در نیا-استرالیایی، *ŋaj، آن‌سوی آب، در گینهٔ نو نیز دیده می‌شود؛ در ساحلی که پیش از آن‌که دریا خشکی را به زیر آب ببرد، رو به پل زمینی داشت. این موضوع دربارهٔ زمان و مکانِ رواج این زبان چه می‌تواند بگوید، در این نوشته بررسی شده است: نیا-استرالیایی و شمالِ غرق‌شده.


Sources #

  1. Harvey, Mark, and Robert Mailhammer. “Reconstructing remote relationships: Proto-Australian noun class prefixation.” Diachronica 34, no. 4 (2017): 470–515.

  2. Harvey, Mark, and Robert Mailhammer. Proto-Australian: Reconstruction of a Common Ancestor Language. Studies in Language Change 24. Berlin: De Gruyter Mouton, 2024.

  3. Harvey, Mark, and Robert Mailhammer. “New evidence confirms our Indigenous languages have a common source, but how they spread remains a mystery.” The Conversation, 29 January 2025.

  4. “Indigenous language comes from a single root tongue.” ABC News, 28 March 2018.

  5. Harvey, Mark. “Reconstruction of pronominals among the non-Pama-Nyungan languages and its implications for genetic subgrouping in northern Australia.” In The Non-Pama-Nyungan Languages of Northern Australia, edited by Nicholas Evans, 475–513. Pacific Linguistics 552. Canberra: ANU, 2003.

  6. Baker, Brett. “The path from cliticised to prefixed person marking in proto-Australian.” In Projecting Voices: Studies in Language and Linguistics in Honour of Jane Simpson. Canberra: ANU Press, 2025.

  7. Dixon, R. M. W. The Languages of Australia. Cambridge: Cambridge University Press, 1980.

  8. Dixon, R. M. W. Australian Languages: Their Nature and Development. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.

  9. Bowern, Claire. “Language Isolates of Australia.” In Language Isolates, edited by Lyle Campbell, 424–447. London: Routledge, 2017.

  10. Bouckaert, Remco R., Claire Bowern, and Quentin D. Atkinson. “The origin and expansion of Pama-Nyungan languages across Australia.” Nature Ecology & Evolution 2 (2018): 741–749.

  11. Alpher, Barry. “Pama-Nyungan: phonological reconstruction and status as a phylogenetic group.” در Australian Languages: Classification and the Comparative Method، به‌ویراستاری Claire Bowern و Harold Koch، ۹۳–۱۲۶. آمستردام: John Benjamins، ۲۰۰۴.

  12. Evans, Nicholas. “Introduction: Comparative non-Pama-Nyungan and Australian historical linguistics.” در The Non-Pama-Nyungan Languages of Northern Australia، ۳–۲۵. Pacific Linguistics 552، ۲۰۰۳.

  13. Hosokawa, Komei. The Yawuru Language of West Kimberley: A Meaning-Based Description. رسالهٔ دکتری، دانشگاه ملی استرالیا، ۱۹۹۱.

  14. Stokes, Bronwyn. A Description of Nyigina, a Language of the West Kimberley. رسالهٔ دکتری، دانشگاه ملی استرالیا، ۱۹۸۲.

  15. McGregor, William B., and Alan Rumsey. Worrorran Revisited. Pacific Linguistics 600. کانبرا: ANU، ۲۰۰۹.

  16. Green, Rebecca. A Sketch Grammar of Burarra. پایان‌نامهٔ ممتاز کارشناسی، دانشگاه ملی استرالیا، ۱۹۸۷.

  17. Stokes, Bronwyn, and William B. McGregor. “Classification and Subclassification of the Nyulnyulan Languages.” در The Non-Pama-Nyungan Languages of Northern Australia، به‌ویراستاری Nicholas Evans، ۲۹–۷۴. Pacific Linguistics 552، ۲۰۰۳.

  18. Bowern, Claire, and Quentin Atkinson. “Computational Phylogenetics and the Internal Structure of Pama-Nyungan.” Language 88 (۲۰۱۲): ۸۱۷–۸۴۵. داده‌ها: lexibank/bowernpny.

  19. Bowern, Claire, et al. Hunter-Gatherer Language Database, ویژگی «Dreaming».