کاتاباسیسِ زنانه در برابر خدایانِ مردِ میرا: چه چیزی تغییر می‌کند؟

خلاصه

• کاتاباسیس زنانه (اینانا، پرسفونه، شکیق) قواعدی را در آستانه مستقر می‌کند—تقویم‌های جانشینی، دریچه‌های باروری و خوراک‌های سوگندآور—حال آن‌که خدایان نرِ میرنده (دوموزی، آدونیس، اوزیریس، تِلِپینو) به مادهٔ آیین‌های فصلی (دانه، جوانه، سوگواری) بدل می‌شوند. ETCSL فرود اینانا؛ سرود هومری به دِمِتِر؛ Christenson، Popol Vuh.
• ردگیری عاملیت زنانه شامل این موارد است: (الف) تعیین شرایط مبادله (اینانا سال را نصف می‌کند، دِمِتِر کشت‌وکار را متوقف می‌سازد)، (ب) آیین‌های کشاورزی به رهبری زنان (تسموفوریا)، و (ج) حیله‌گری حقوق‌مدارانه پیرامون خون/دانه («قلب دروغین» شکیق). ETCSL، سطرهای 404–410؛ Mylonas دربارهٔ اِلِئوسیس؛ Tedlock، یادداشت 205.
• خدایان نرِ میرنده با شبیه‌سازی‌های کاشتن/پژمردن متناظرند: «باغ‌های» آدونیس، مومیایی‌های ذرتِ اوزیریس، و خشکسالیِ ناشی از ناپدیدشدن تِلِپینو—که به‌دست متخصصان آیینی (اغلب با مشارکت زنان) و بازگشت فصلی حل‌وفصل می‌شوند. افلاطون، فایدروس 276b؛ موزهٔ متروپولیتن دربارهٔ «بسترهای اوزیریس» در خویاک؛ UT Austin LRC دربارهٔ تِلِپینو.
• محور فصلی جنسیت‌مند است: هنگامی که او به زیر می‌رود، او قرارداد را تعیین می‌کند (تقسیم زمان، تابوها، آیین‌های نزدیک‌شدن)؛ هنگامی که او می‌میرد/ناپدید می‌شود، بدن او جایگزین محصول می‌شود (جوانه، سوگواری، تکه‌تکه‌شدن).
• از نظر عملی: عاملیت زنانه را در جایی پی بگیرید که اسطوره‌ها آستانه‌ها را قانون‌گذاری می‌کنند (انار، شیرهٔ کدو)، به آیین‌های زنان اعتبار می‌بخشند (تسموفوریا)، و جابه‌جایی‌های تقویمی را رمزگذاری می‌کنند (اینانا↔گشتینانا). سرود به دِمِتِر؛ Ruscillo دربارهٔ اجرای تسموفوریا؛ ETCSL 1.4.1.

«آنچه پژمرده می‌شود، به‌واسطهٔ توافقی برخواهد خاست.»
— شرح آیینیِ بی‌نام، بازسازی‌شده از اسطوره‌های فصلی (حکمت عملی)

هنگامی که فرودآینده زن باشد، چه چیزی دگرگون می‌شود؟#

تز. فرودهای زنانه (یا در مورد شکیق، خاستگاه/گریز از جهان زیرین) دربارهٔ صلاحیت قضایی بر آستانه‌ها هستند. ایزدبانو/دوشیزه صرفاً نمی‌میرد و بازنمی‌گردد؛ او شرایط را مقرر می‌کند—چه کسی جانشین شود، برای چه مدتی، و تحت چه سوگندِ خوراکی‌ای—و بدین‌سان کلندر کشاورزی را از نو تنظیم می‌کند. در مقابل، خدایان نرِ میرنده به بدیل‌های گیاهی بدل می‌شوند که مرگ/غیابشان به‌دست جامعه به‌صورت آیینی «رشد داده» می‌شود.

• اینانا تنها با نام‌بردن از یک جانشین بازمی‌گردد؛ او دوموزی را تصاحب می‌کند و—نکتهٔ مهم—سال را میان او و خواهرش گشتینانا تقسیم می‌کند (این امر در پایان‌بندی سومری صریح است: «تو برای نیمی از سال و خواهرت برای نیمی از سال»). این قانون در دروازه است که به انتخاب یک زن وضع شده است. [^half] ETCSL، فرود اینانا، 404–410.
• پرسفونه انار می‌خورد و بدین‌وسیله اقامت چرخه‌ای در هادس را الزام‌آور می‌کند؛ دِمِتِر قحطی را همچون سلاح به کار می‌گیرد تا توافقی حاصل شود—و سپس آیین بنیادین (اِلِئوسیس) این توافق را به مناسک بدل می‌کند. سرود هومری به دِمِتِر؛ مرور کلی در Mylonas.
• شکیق («ماه خون» در Popol Vuh) با جایگزین‌کردن شیرهٔ درخت به‌جای قلبش از اعدام می‌گریزد و به سطح زمین صعود می‌کند؛ او پیش از شموکان، «دانهٔ» برحق را از طریق نشانه‌ای از ذرت اثبات می‌کند. این همان فناوری حقوقی زنانه پیرامون خون/دانه در مرز جهان زیرین است. Christenson، Popol Vuh (ویرایش Mesoweb)؛ جزئیات شیره در Tedlock، یادداشت 205.

خدایان نرِ میرنده به چه کار می‌آیند؟#

• دوموزی/تموز: سرنوشت او موجب سوگواری‌ها و تناوب فصلی با گشتینانا می‌شود؛ آیین‌های گریستن به مرگ او پیوند می‌خورند. ETCSL، دوموزی و گشتینانا؛ نیز نک. سطرهای نقل‌شده در فرود اینانا.
• آدونیس: آدونیای زنان، با «باغ‌های آدونیس» گذرا (جوانه‌های سریعی که پژمرده می‌شوند)، آیینی فصلی و به رهبری زنان را مجسم می‌کند که شکنندگی گیاهی او را به نمایش می‌گذارد. افلاطون، فایدروس 276b؛ تئوکریتوس، ایدیل 15.
• اوزیریس: مومیایی‌های ذرت / بسترهای اوزیریس در جریان خویاک کاشته و جوانه‌زده می‌شوند و بدین‌سان بدن او به‌معنای واقعی کلمه همان محصول می‌شود. موزهٔ متروپولیتن، «آجر جوانه‌زنندهٔ اوزیریس».
• تِلِپینو: ناپدیدشدن او باروری را متوقف می‌کند؛ یک زنبور او را بیدار می‌سازد؛ متخصصان آیینی خدایان را آرام و جهان را احیا می‌کنند—و بدین‌سان الگوی عمل فصلی هیتی را شکل می‌دهند. UT Austin LRC، «اسطورهٔ تِلِپِنوس، خدای ناپدیدشونده»؛ تحلیل در جلد Brill دربارهٔ تِلِپینو.

ماتریس تطبیقی (سازوکار اسطوره → آیین → فصل)#

جاهایی که عاملیت زنانه ردپاهای آیینی بر جای می‌گذارد#

۱) قانون آستانه و جانشینی.
فرودهای زنانه قواعد مبادله پدید می‌آورند. حکم اینانا سال را میان دوموزی و گشتینانا تقسیم می‌کند—قانونی صراحتاً تقویمی که یک ایزدبانو وضع کرده است. ETCSL t.1.4.1، 404–410. کناره‌گیری دِمِتِر از غله، توافقی سیاسی را تحمیل می‌کند که اِلِئوسیس را تثبیت می‌سازد. سرود به دِمِتِر؛ Mylonas.

۲) اقتدار کشاورزی زنان.
تسموفوریا، آیینی پاییزی و ویژهٔ زنان برای دِمِتِر/پرسفونه، دانه + پوسیدگی + بازگشت را با سپردن و بازیابی خوکچه‌ها به نمایش می‌گذارد (شروح لوسیان؛ کلمنت)؛ اموری که به‌دست زنان انجام می‌شوند و با کاشت پیوند دارند. Ruscillo، Thesmophoriazusai: Mytilenean Women…. سبب‌شناسیِ سرود، همان اقتصاد مادر–دختر را به آیین عمومی هدایت می‌کند. سرود به دِمِتِر.

۳) سوگندهای خوراکی و آزمون‌های دانه.
انار پرسفونه فصل‌مندی را الزام‌آور می‌کند؛ «قلب» شیره‌ای و نشانهٔ ذرتِ شکیق، فقه جهان زیرین را دربارهٔ خون و تبار دست‌کاری می‌کنند. سرود به دِمِتِر؛ Tedlock، یادداشت 205؛ Christenson.

۴) تقابل: بدن‌های مردانه به رسانه‌های کشاورزی بدل می‌شوند.

جوانه‌های گلدانیِ آدونیس (ضرب‌المثل افلاطون؛ نمایش تقلیدیِ جشنواره‌ایِ تئوکریتوس) مرگِ گرماییِ پوشش گیاهی را در آیینی با رهبری زنان به نمایش می‌گذارند.افلاطون 276b; تئوکریتوس، Id. 15. مومیایی‌های غلاتِ اوزیریس رستاخیز را به‌صورت جوانه‌زدن آیینی می‌کنند.Met. خشم/غیابِ تِلِپینو به‌وسیلهٔ متخصصان آیینی حل می‌شود، نه از طریق معامله‌ای حقوقی به دست یک زن.UT LRC.

کارکردهایی که به‌روشنی با عاملیت زنان منطبق‌اند#

یادداشت‌هایی دربارهٔ روش (و عدم قطعیت)#

• فرهنگ‌ها را در ملغمه‌ای فرازری درهم نریزید. اسطورهٔ تِلِپینو در حکم الگوی آیین دولتی نیز هست، نه صرفاً داستانی دربارهٔ «خدای پوشش گیاهی»؛ بااین‌حال، پویایی فصلیِ خشکسالی/بازگشت آن با چرخه‌های پوشش گیاهیِ مدیترانه‌ای قیاس‌پذیر است.UT LRC; Brill 2019.
• تناوب نیم‌سالانه در فرود اینانا گاهی در خلاصه‌ها حذف می‌شود؛ ترجمهٔ ETCSL آن را حفظ کرده و از نظر متنی این نکته را قطعی می‌کند.ETCSL 404–410.

پرسش‌های متداول#

پرسش ۱. آیا اسطورهٔ پرسفونه اساساً دربارهٔ فصل‌هاست یا تشرف؟
پاسخ. هر دو. سرود، قحطی/بازگشت فصلی و نیز سبب‌شناسیِ اِلئوسیس را رمزگذاری می‌کند؛ جایی که تشرف‌یافتگان انتظار سرنوشتی بهتر داشتند. این دو درهم‌تنیده‌اند، نه مانعةالجمع.سرود دِمِتِر; Mylonas.

پرسش ۲. عاملیت زنان در کجا از نظر آیینی آشکارتر است؟
پاسخ. در آیین‌های کشاورزیِ اداره‌شده به دست زنان (تِسموفوریا) و قانونِ آستانه (دو نیم کردنِ اینانا؛ اعتصابِ دِمِتِر؛ جایگزینی‌های حقوقیِ Xquic)، که هر یک زمان یا بذر را از طریق کنش یک زن مقید می‌کند.ETCSL t.1.4.1; Ruscillo.

پرسش ۳. آیا باغ‌های آدونیس واقعاً «ویژهٔ زنان» بودند؟
پاسخ. شواهد بر جشن زنان (آدونیای آتنی؛ زنانِ تئوکریتوس در جشنواره) و جوانه‌های گلدانیِ ضرب‌المثلی که افلاطون به آن‌ها استناد می‌کند متمرکز است؛ رویهٔ محلی متفاوت بود.تئوکریتوس، Id. 15; افلاطون 276b.

پرسش ۴. آیا Xquic «فرود می‌آید»؟
پاسخ. او در جهان زیرین آغاز می‌کند و صعود می‌کند، اما منطق آستانه همان است: زنی با جایگزینی‌های خون/بذر دربارهٔ مرز مذاکره می‌کند و سپس به مادریِ بنیان‌گذار (دوقلوهای قهرمان) می‌رسد. Christenson.

پاورقی‌ها#

منابع#

• سومر و میان‌رودان

• Electronic Text Corpus of Sumerian Literature (ETCSL). “Inana’s descent to the nether world.” دانشگاه آکسفورد.

• ETCSL. “Dumuzid and Geštin-ana: translation.”

• Tinney, S. "‘Dumuzi’s Dream’ Revisited." JNES 77.1 (2018): 85–89.

• یونان

• Homeric Hymn to Demeter. ترجمه و یادداشت‌ها از طریق Center for Hellenic Studies (Harvard). Primary text and commentary.

• Mylonas, G. E. Eleusis and the Eleusinian Mysteries (classic study; accessible PDF reprint).

• Plato. Phaedrus 276b (استعارهٔ باغ‌های آدونیس). English translation (PDF).

• Theocritus. Idyll 15: The Women at the Adonis Festival. Theoi classical texts.

• Ruscillo, D. "Thesmophoriazusai: Mytilenean Women and their Secret Rites." (گردآوریِ گواهی‌های باستانی؛ بازسازیِ آیینِ بچه‌خوک/بذر).

• مصر

• The Metropolitan Museum of Art. “Germinating Osiris Brick” (Osiris beds; Khoiak).

• مایا (کیچه)

• Christenson, A. J. Popol Vuh: Literal Poetic Version (Mesoweb ed., PDF).

• Tedlock, D. Popol Vuh (1996). یادداشت‌هایی دربارهٔ صمغ/خون (شمارهٔ 205). Accessible classroom PDF excerpt.

• هیتی

• University of Texas, Linguistics Research Center. “The Telepenus ‘Vanishing God’ Myth.”

• Beckman et al., eds. (زمینه). مجلد Brill: “The Disappearance of Telipinu…”.

کاتاباسیسِ زنانه در مرز کیهانی، علم‌الحقوق است؛ خدایانِ در حال مرگِ مردانه، در جامهٔ اسطوره، زراعت‌اند. اگر در حال ساختن مدل هستید، برای who gets to set the rule at the gate کدنویسی کنید—چرخش فصلیِ واقعی همان‌جاست که رخ می‌دهد.